Apple και Meta στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: Ένα σχόλιο για την εφαρμογή της DMA στην πράξη

Άρθρο στην Νομική Βιβλιοθήκη Daily

Τα πρώτα πρόστιμα που επεβλήθη από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή βάσει της νέας Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές (DMA)

Την 23^η Απριλίου 2025 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε δύο αποφάσεις με τις οποίες επέβαλε πρόστιμα χρηματικά πρόστιμα ύψους €500 εκατ. στην Apple και €200 εκατ. στη Meta, κατόπιν διενέργειας ελέγχων συμμόρφωσης στο πλαίσιο εφαρμογής του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/1925 (Πράξης για τις Ψηφιακές Αγορές/Digital Markets Act – “DMA”).

Ειδικότερα, εξετάσθηκαν οι ισχύοντες όροι της Apple περί προτροπής των χρηστών («steering») εντός του App Store, καθώς και το μοντέλο «Consent or Pay» της Meta, το οποίο τέθηκε σε λειτουργία την περίοδο από τον Μάρτιο έως και τον Νοέμβρη του 2024.

Οι αποφάσεις αυτές αποτελούν τις πρώτες περιπτώσεις εφαρμογής κυρώσεων στο πλαίσιο της DMA, η οποία τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή τον Μάρτιο του 2024.

Τι είναι η DMA;

Η DMA υιοθετήθηκε με στόχο τη διασφάλιση δίκαιων ψηφιακών αγορών, εστιάζοντας στη συμπεριφορά μεγάλων πλατφορμών που λειτουργούν ως «Πυλωροί» («Gatekeeper»), και εντάσσεται στη δέσμη μέτρων της ΕΕ η οποία αποσκοπεί στη ρύθμιση των ψηφιακών υπηρεσιών, όπως ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2065 (Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες /Digital Services Act – “DSA”).

Αντικείμενο της DMA αποτελεί ο ορισμός συνόλου υποχρεώσεων και απαγορεύσεων για τις μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες, που εντάσσονται στην κατηγορία του «Πυλωρού». Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1 της DMA, ως Πυλωρός ορίζεται μία επιχείρηση εάν:

• έχει σημαντικό αντίκτυπο στην εσωτερική αγορά,
• παρέχει βασική υπηρεσία πλατφόρμας η οποία αποτελεί σημαντική πύλη για να συνδέονται οι επαγγελματίες χρήστες με τελικούς χρήστες, και
• κατέχει παγιωμένη και σταθερή θέση, στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων της, ή αναμένεται ότι θα κατέχει τέτοια θέση στο εγγύς μέλλον.

Στις 6 Σεπτεμβρίου 2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στον ορισμό 6 Πυλωρών, ήτοι τις πλατφόρμες Alphabet, Amazon, Apple, ByteDance, Meta, και Microsoft. Παράλληλα, στις 29 Απριλίου 2024, η Επιτροπή όρισε την Apple όσον αφορά το iPadOS, το λειτουργικό της σύστημα για τα Tablet, ως πυλωρό στο πλαίσιο της DMA.

Apple – Παραβίαση της υποχρέωσης “anti–steering”: 500 εκατομμύρια ευρώ

Στο πλαίσιο ελέγχου συμμόρφωσης της Apple, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέτασε κατά πόσο οι επαγγελματίες χρήστες, ήτοι τα φυσικά ή νομικά πρόσωπα που χρησιμοποιούν την πλατφόρμα «App Store», με σκοπό την παροχή προϊόντων ή/και υπηρεσιών, καθώς και οι τελικοί χρήστες, δηλαδή οι καταναλωτές, δύνανται να επωφεληθούν από τυχόν πλεονεκτήματα εναλλακτικών διαύλων διανομής εφαρμογών, πέραν της πλατφόρμας αυτής.

Κατ’ άρθρο 5 παρ. 4 της DMA, ο Πυλωρός υποχρεούται να:

• Επιτρέπει δωρεάν στους επαγγελματικούς χρήστες να προωθούν εναλλακτικές προσφορές υπό διαφορετικούς όρους σε τελικούς χρήστες.
• Τους κατευθύνουν προς αυτές τις προσφορές.
• Επιτρέπουν την ολοκλήρωση αγορών εκτός της πλατφόρμας.

Ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, απεφάνθη ότι οι καταναλωτές δεν μπορούν να επωφεληθούν από εναλλακτικές και φθηνότερες προσφορές, καθώς η Apple εμποδίζει τους επαγγελματίες να ενημερώνουν άμεσα τους καταναλωτές για τέτοιου είδους προσφορές. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή η Apple απέτυχε να αποδείξει την αναγκαιότητα και αναλογικότητα των εν λόγω τεχνικών περιορισμών. Ως εκ τούτου, η πρώτη διέταξε την Apple να άρει όλους τους τεχνικούς και εμπορικούς περιορισμούς και να μην επαναλάβει παρόμοια συμπεριφορά, και προέβη στην επιβολή προστίμου ύψους €500 εκατ. με βάση τη βαρύτητα και τη διάρκεια της μη συμμόρφωσης.

Meta – Παραβίαση της υποχρέωσης ελεύθερης συγκατάθεσης: 200 εκατομμύρια ευρώ

Εν προκειμένω, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προέβη σε έλεγχο του μοντέλου της Meta τύπου «Consent or Pay», κατά το οποίο οι χρήστες του Facebook και του Instagram εντός της ΕΕ κλήθηκαν να επιλέξουν μεταξύ της υποβολής δήλωσης συγκατάθεσής τους στο συνδυασμό των προσωπικών τους δεδομένων ή στην πληρωμή μηνιαίας συνδρομής για την παροχή των υπηρεσιών της πλατφόρμας άνευ διαφημίσεων.

Βάσει της DMA οι Πυλωροί πρέπει να ζητούν συγκατάθεση για τον συνδυασμό προσωπικών δεδομένων μεταξύ υπηρεσιών (άρθρο 5 παρ. 1 DMA) και ελλείψει αυτής να προσφέρουν μια ισοδύναμη, λιγότερο προσωποποιημένη εναλλακτική σε περίπτωση μη συγκατάθεσης (άρθρο 5 παρ. 2 σε συνδυασμό με την υπ’ αριθμ. 37 αιτιολογικής σκέψης DMA).

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διαπίστωσε ότι το μοντέλο «Consent or Pay», το οποίο εφάρμοσε η Meta κατά το διάστημα Μαρτίου – Νοεμβρίου 2024 (από τον Νοέμβριο προστέθηκε νέο μοντέλο), δεν πληρούσε τις ως άνω υποχρεώσεις των Πυλωρών σε συμμόρφωση με την DMA, καθώς δεν παρείχε στους χρήστες τη δυνατότητα να ασκήσουν ελεύθερα τη συγκατάθεσή καθώς συνδυάζονταν με υποχρέωση πληρωμής.

Συμπέρασμα – Επιπτώσεις για τους παρόχους υπηρεσιών

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής κατά της Apple και της Meta σηματοδοτεί την έναρξη μιας νέας εποχής ενισχυμένης ρυθμιστικής εποπτείας των μεγάλων ψηφιακών πλατφορμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η αυστηρή εφαρμογή του DMA:

• Θεμελιώνει δεσμευτικά πρότυπα για την προστασία της ελευθερίας επιλογής και της ιδιωτικότητας των χρηστών.
• Αναβαθμίζει το επίπεδο συμμόρφωσης που απαιτείται από τις πολυεθνικές εταιρείες για τη λειτουργία τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
• Δημιουργεί δεδικασμένο για μελλοντικές υποθέσεις εφαρμογής του DMA, ενισχύοντας τη νομική ασφάλεια και την προβλεψιμότητα.
• Καλλιεργεί ένα περιβάλλον ανταγωνιστικότητας και καινοτομίας, μειώνοντας τον κίνδυνο φαινομένων «εγκλωβισμού» (lock-in) των χρηστών.
• Για τις επιχειρήσεις τεχνολογίας, τα ψηφιακά μοντέλα monetization και οι πρακτικές διαχείρισης δεδομένων πρέπει πλέον να επανεξεταστούν υπό το πρίσμα αυτών των αποφάσεων.

Για το Δικηγορικό Γραφείο «Στέργιος Κωνσταντίνου & Συνεργάτες – SGKLegal»,