1.1. Οδηγία 98/6/ΕΚ

Η οδηγία 98/6/ΕΚ (εφεξής η «Οδηγία) έχει ως στόχο να δώσει τη δυνατότητα στους καταναλωτές να αξιολογούν και να συγκρίνουν με ευκολία την τιμή των προϊόντων βάσει ομοιογενούς και διαφανούς πληροφόρησης. Έτσι, οι καταναλωτές είναι σε θέση να προβαίνουν σε πιο συνειδητές επιλογές.

Σχετικώς με την αναγραφή των τιμών, η Οδηγία απαιτεί από τους εμπόρους να αναφέρουν με «σαφή, ευκόλως αναγνωρίσιμο και ευανάγνωστο» τρόπο την τιμή πώλησης και τη μοναδιαία τιμή (δηλαδή την τιμή ανά κιλό, λίτρο ή οποιαδήποτε άλλη μονάδα μέτρησης ποσοτήτων η οποία χρησιμοποιείται κατά τρόπο γενικευμένο και συνήθη στο οικείο κράτος μέλος).

Η Οδηγία (ΕΕ) 2019/2161 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου τροποποίησε την Οδηγία με την προσθήκη ειδικών κανόνων σχετικά με τις ανακοινώσεις για μείωση της τιμής. Ειδικότερα, προστέθηκε το άρθρο 6α το οποίο αντιμετωπίζει το ζήτημα της διαφάνειας όσον αφορά τη μείωση τιμών με τη θέσπιση ειδικών κανόνων που διασφαλίζουν ότι η μείωση αυτή είναι πραγματική.

Το άρθρο 6α έχει ως στόχο να αποτρέψει τους εμπόρους από το να διογκώνουν τεχνητά την τιμή αναφοράς και/ή να παραπλανούν τους καταναλωτές σχετικά με το ποσό της έκπτωσης. Ενισχύει τη διαφάνεια και διασφαλίζει ότι οι καταναλωτές πληρώνουν πράγματι λιγότερο για τα αγαθά όταν ανακοινώνεται μείωση των τιμών. Η νέα διάταξη για τη μείωση τιμών επιτρέπει επίσης στις αρχές επιβολής και εποπτείας της αγοράς να ελέγχουν ευκολότερα τον δίκαιο χαρακτήρα της μείωσης τιμών, καθώς θέτει σαφείς κανόνες σχετικά με την «προγενέστερη» τιμή αναφοράς στην οποία πρέπει να βασίζεται η ανακοινωθείσα μείωση.

Σύμφωνα με το άρθρο 6^α:

1. Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.
2. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια χρονικού διαστήματος όχι συντομότερο των 30 ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.
3. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν διαφορετικούς κανόνες για τα αγαθά τα οποία μπορούν να αλλοιωθούν ή λήγουν σύντομα.
4. Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από 30 ημέρες, τα κράτη μέλη μπορούν επίσης να προβλέπουν συντομότερο χρονικό διάστημα από εκείνο που ορίζεται στην παράγραφο 2.
5. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι, όταν η μείωση της τιμής αυξάνεται προοδευτικά, η προγενέστερη τιμή είναι η τιμή χωρίς τη μείωση της τιμής πριν από την πρώτη εφαρμογή της μείωσης της τιμής».

Για την παροχή κατευθυντήριων γραμμών επί της ως άνω Οδηγίας, εξεδόθη η Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής 2021/C 526/02, «Κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την ερμηνεία και την εφαρμογή του άρθρου 6α της Οδηγίας 98/6/ΕΚ»[1].

1.2. Οδηγία 2005/29/ΕΚ

Η Οδηγία 2005/29/ΕΚ αφορά εμπορικές πρακτικές οι οποίες δύνανται να δημιουργήσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού καθώς επίσης πρακτικές οι οποίες εξαπατούν τον καταναλωτή και τον εμποδίζουν να κάνει τεκμηριωμένη και, επομένως, αποτελεσματική επιλογή.

1.3. Νόμος 2251/1994 – Προστασία των καταναλωτών

Ο ν. 2251/1994 «Προστασία των καταναλωτών» αποτελεί τον θεμελιώδη νόμο για την προστασία των δικαιωμάτων των καταναλωτών στην Ελλάδα. Το άρθρο 9ι του ν. 2251/1994 ρυθμίζει τις ανακοινώσεις μείωσης τιμής και ορίζει ότι: «[σ]ε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο προμηθευτής για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των τριάντα (30) ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής». Επιπλέον, τα άρθρα 9α-9θ του ν. 2251/1994 ενσωματώνουν στο ελληνικό δίκαιο την Οδηγία 2005/29/ΕΚ για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές των επιχειρήσεων προς τους καταναλωτές. Οι διατάξεις αυτές απαγορεύουν τις παραπλανητικές (άρθρα 9δ, 9ε) και επιθετικές εμπορικές πρακτικές (άρθρα 9ζ, 9η). Το άρθρο 9ια προβλέπει ότι σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 9ι επιβάλλονται οι κυρώσεις των άρθρων 13α, 13δ και 13ε. Σύμφωνα με το άρθρο 13α παρ. 2, επιβάλλεται πρόστιμο από 5.000€ έως 1.500.000€, ή έως 3.000.000€ σε περίπτωση υποτροπής.

Επισημαίνεται επίσης ότι, για πρόστιμα άνω των €50.000 και ανεξαρτήτως ποσού σε περίπτωση υποτροπής, προβλέπεται υποχρεωτική δημοσίευση περίληψης της απόφασης. Από το 2026 η περίληψη περιλαμβάνει, όπου εφαρμόζεται, και τον κωδικό και την εμπορική ονομασία του προϊόντος στο οποίο αφορά η παράβαση.

1.4. Νόμος 5111/2024

Το άρθρο 3 του ν.5111/2024 ενσωμάτωσε την Οδηγία και ειδικότερα το άρθρο 6α, τροποποιώντας το ν.2251/1994, όπως ισχύει. Ειδικότερα, με το άρθρο 9ι, ενσωματώθηκαν αυτούσιες οι παράγραφοι 1-3 και 5 του άρθρου 6α.

Ο γενικός κανόνας που τίθεται εν προκειμένω είναι ότι σε κάθε ανακοίνωση μείωσης τιμής θα πρέπει να υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή (τιμή αναφοράς). Η δε τιμή αναφοράς θα πρέπει να είναι η χαμηλότερη τιμή του προϊόντος των τελευταίων 30 ημερών.

Σε συμμόρφωση με την παράγραφο 3 του ως άνω άρθρου, εξεδόθη η υπ. αρ. 19138/06.03.2025 Απόφαση του Υπουργού Ανάπτυξης «Κώδικας Δεοντολογίας για ανακοινώσεις μείωσης της τιμής (ιδίως σε προσφορές/εκπτώσεις/προωθητικές ενέργειες)» (Β΄ 1140/12.03.2025), η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη υπ’ αρ. 66877/30.08.2024 Απόφαση (Β’ 5002).

2.       Σε σχέση με τα ερωτήματα που τέθηκαν

2.1. Επί της θέσης σε λειτουργία εκπτωτικού κωδικού για 24 ώρες για όλη την τρέχουσα συλλογή

Σύμφωνα με το άρθρο 15 παρ. 2 του ν.4177/2013, «[ο]ι προσφορές ορισμένης ποσότητας προϊόντων […] πραγματοποιούνται καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Κατά τη διενέργεια των προσφορών θα πρέπει να αναγράφονται ευκρινώς, στα σημεία όπου πωλούνται τα προσφερόμενα προϊόντα, η αρχική και η νέα μειωμένη τιμή των προϊόντων, με αναφορά στην κατάλληλη μονάδα μέτρησης ανά προϊόν». Η αναφορά του άρθρου 15 παρ. 2 σε «αρχική τιμή» πρέπει, στις περιπτώσεις που συνιστούν ανακοίνωση μείωσης τιμής, να διαβάζεται σε συνδυασμό με το άρθρο 9ι: η νόμιμη τιμή σύγκρισης είναι η «προγενέστερη τιμή», δηλαδή κατά κανόνα η χαμηλότερη τιμή των προηγούμενων 30 ημερών.

Πριν την τροποποίηση του νόμου με το άρθρο 6 του ν. 4965/2022, υφίσταντο ποσοτικό όριο επί των προσφερόμενων με έκπτωση προϊόντων, η ποσότητα των οποίων δεν μπορούσε να υπερβαίνει το πενήντα τοις εκατό (50%) του συνόλου των ειδών του καταστήματος. Εντούτοις, το εν λόγω όριο έχει καταργηθεί και πλέον επιτρέπεται η διενέργεια προσφοράς ειδών των οποίων η ποσότητα υπερβαίνει το ήμισυ των προσφερόμενων αγαθών. Συνεπώς, είναι δυνατή η πραγματοποίηση 24ωρης γενικής εκπτωτικής ενέργειας ακόμη και για το σύνολο της συλλογής, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες του άρθρου 9ι και του Κώδικα Δεοντολογίας. Ο Κώδικας Δεοντολογίας προβλέπει ρητά ότι οι έμποροι μπορούν να ορίσουν ημέρα κατά την οποία εφαρμόζεται μείωση της τιμής σε όλα ή σε μέρος των προϊόντων τους, οι προϋποθέσεις υλοποίησης των οποίων παρατίθενται κατωτέρω στο τμήμα 2.2.

Στην περίπτωση εκπτωτικού κωδικού που δημοσιοποιείται μέσω influencer και είναι διαθέσιμος προς χρήση από απροσδιόριστο ή μεγάλο αριθμό καταναλωτών, χωρίς πραγματικό εμπόδιο πρόσβασης, η ενέργεια δεν αποτελεί πραγματικά εξατομικευμένη έκπτωση. Ως εκ τούτου, εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 9ι ν. 2251/1994. Αντίθετα, εάν ο κωδικός αποτελεί πράγματι προσωπική και εξατομικευμένη παροχή, απαιτείται αυτοτελής αξιολόγηση των συγκεκριμένων χαρακτηριστικών της ενέργειας. Ως εκ τούτου, η παροχή εκπτωτικού κωδικού προς όλους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 6α (9ι του ν. 2251/1994).

Σύμφωνα με τις Κατευθυντήριες Γραμμές της Επιτροπής, όταν ο έμπορος διαθέτει «κουπόνια» ή κωδικούς εκπτώσεων σε όλους δυνητικά τους καταναλωτές που επισκέπτονται το φυσικό ή το διαδικτυακό κατάστημα κατά τη διάρκεια συγκεκριμένων περιόδων, στις περιπτώσεις αυτές, ο έμπορος πρέπει να συμμορφώνεται με τις απαιτήσεις του άρθρου 6α, δηλαδή να διασφαλίζει ότι η «προγενέστερη» τιμή για όλα τα σχετικά αγαθά είναι η χαμηλότερη δημόσια διαθέσιμη τιμή τους τις τελευταίες 30 ημέρες. Ως εκ τούτου, η παροχή εκπτωτικού κωδικού προς όλους εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του 9ι του ν. 2251/1994, όπως ισχύει (άρθρο 6α).

Αυτό σημαίνει ότι, ένας λιανέμπορος πρέπει να διασφαλίσει ότι θα προβάλει την «προγενέστερη» τιμή για όλα τα σχετικά αγαθά, η οποία θα είναι η χαμηλότερη δημόσια διαθέσιμη τιμή τους τις τελευταίες 30 ημέρες.

Πρακτικά:

Α. Αναγραφή στο σημείο πώλησης (επιμέρους προϊόντα)

Η τιμή αναφοράς ισχύει ανά κανάλι και, όπου εφαρμόζονται διαφορετικές τιμές, ανά σημείο πώλησης: αυτό σημαίνει ότι εάν ο έμπορος διαθέτει τόσο φυσικό όσο και ηλεκτρονικό κατάστημα στα οποία εφαρμόζει διαφορετικές τιμές, θα πρέπει να καθορίσει την τιμή αναφοράς ξεχωριστά για καθένα από αυτά τα κανάλια πωλήσεων αντίστοιχα, εάν διαφορετικά φυσικά καταστήματα εφαρμόζουν διαφορετικές τιμές, η προγενέστερη τιμή προσδιορίζεται αυτοτελώς για κάθε κατάστημα.

Δίπλα σε κάθε προϊόν που επωφελείται από την έκπτωση, είναι υποχρεωτικό να αναγράφεται η μειωμένη τιμή σε συνδυασμό με την τιμή αναφοράς, η οποία συνίσταται στην χαμηλότερη τιμή στην οποία ένας λιανέμπορος πρόσφερε αυτό το προϊόν τις τριάντα τελευταίες ημέρες. Σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας, δηλώσεις όπως «η έκπτωση υπολογίζεται στο ταμείο» ή αντίστροφα «η έκπτωση περιλαμβάνεται ήδη στην τιμή» δεν επιτρέπονται. Ο καταναλωτής πρέπει να έχει καθαρή εικόνα για την αρχική και την τελική τιμή στο ράφι προτού προβεί σε αγορά.

Β. Γενική διαφήμιση της εκπτωτικής ενέργειας

Επισημαίνεται όμως ότι σε τυχόν διαφήμιση της εκπτωτικής ενέργειας (εκπτωτικού κωδικού) ένας λιανέμπορος δύναται να διαφημίσει γενικώς την ενέργεια δίχως αναφορά σε οιαδήποτε τιμή. Ενδεικτικό παράδειγμα παρατίθεται ακολούθως: «Στις 8 Δεκεμβρίου, για 24 ώρες, 20% έκπτωση σε όλη τη συλλογή». Αν όμως γίνει αναφορά σε συγκεκριμένες μειωμένες τιμές, ένας λιανέμπορος θα πρέπει να αναφέρει και την τιμή αναφοράς ανά προϊόν. Όταν η μείωση της τιμής ανακοινώνεται με γενική δήλωση, π.χ. με πανό ή μέσω διαδικτυακής επικοινωνίας, η «προγενέστερη» τιμή δεν χρειάζεται να αναγράφεται στο ίδιο μέσο με την ίδια την ανακοίνωση μείωσης της τιμής. Αντ’ αυτού, η «προγενέστερη» τιμή για τα επιμέρους αγαθά που καλύπτονται από την ανακοίνωση πρέπει να αναγράφεται στο σημείο πώλησης, δηλαδή στις αντίστοιχες ετικέτες τιμών στα καταστήματα ή στα τμήματα τιμών στις διεπαφές διαδικτυακών καταστημάτων

2.1.1.       Ειδική εφαρμογή: Υπολογισμός τιμής αναφοράς μετά από πρόσφατες προσφορές (π.χ. Black Friday)

Κρίσιμη αρχή

Η τιμή αναφοράς πρέπει να είναι η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των τριάντα (30) ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.

Σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας, οι τιμές προσφοράς μικρής διάρκειας (π.χ. για μόνο μία ημέρα) πρέπει επίσης να περιλαμβάνονται στον υπολογισμό της τιμής αναφοράς για επακόλουθες μειώσεις τιμών.

Αυτό σημαίνει ότι στην χαμηλότερη τιμή περιλαμβάνεται κάθε προηγούμενη «μείωση» της τιμής κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου. Η μη συνεκτίμηση των τιμών που εφαρμόστηκαν κατά τις προηγούμενες περιόδους προώθησης κατά τις 30 ημέρες πριν από την ανακοίνωση της μείωσης των τιμών αντιβαίνει στο άρθρο 6α της οδηγίας για την αναγραφή των τιμών.

Πρακτικά, πως συμμορφωνόμαστε με τις διατάξεις περί προβολής εκπτώσεων μετά από πρόσφατες προσφορές όπως το Black Friday, που έληξαν την 1/12;

Ενδεικτικά, εάν κατά την Black Friday/Cyber Monday 2026 εφαρμόστηκε μειωμένη τιμή κατά το διάστημα 27–30.11.2026 και προγραμματίζεται νέα ανακοίνωση μείωσης στις 8.12.2026, η περίοδος ελέγχου των προηγούμενων 30 ημερών εκτείνεται από 8.11.2026 έως 7.12.2026. Η χαμηλότερη τιμή που εφαρμόστηκε μέσα σε αυτό το διάστημα αποτελεί την τιμή αναφοράς.

Α. Προσδιορισμός της τιμής αναφοράς:

Για την προσφορά της 8/12/2026, η περίοδος των 30 ημερών που πρέπει να εξεταστεί είναι από την 8/11/2026 έως την 7/12/2026. Εάν εντός αυτής της περιόδου υπήρξε προσφορά Black Friday/Cyber Monday (27–30.11.2026), η χαμηλότερη τιμή κατά τη διάρκεια της προσφοράς Black Friday αποτελεί την τιμή αναφοράς, εφόσον είναι η χαμηλότερη των 30 ημερών.

Παράδειγμα 1: Πραγματική μείωση μετά το Black Friday

• Κανονική τιμή προϊόντος (8/11 – 26/11): 100€
• Τιμή Black Friday (27/11 – 30/11): 70€
• Κανονική τιμή (1/12 – 7/12): 100€
• Νέα προσφορά 8/12 με κωδικό: 60€

Ορθή επικοινωνία: «70€ → 60€». Η τιμή αναφοράς είναι τα 70€ (η χαμηλότερη των τελευταίων 30 ημερών). Η νέα τιμή των 60€ είναι χαμηλότερη από την τιμή αναφοράς, άρα υπάρχει πραγματική μείωση.

Σενάριο 2: Χωρίς Black Friday στις τελευταίες 30 ημέρες

• Κανονική τιμή προϊόντος (8/11 – 7/12): 100€ (σταθερά, χωρίς καμία προσφορά)
• Νέα προσφορά 8/12 με κωδικό: 80€

Ορθή επικοινωνία: «100€ → 80€»

Επεξήγηση: Η τιμή αναφοράς είναι τα 100€

καθώς πρόκειται για τη χαμηλότερη τιμή των τελευταίων 30 ημερών, δεδομένου ότι δεν πραγματοποιήθηκε άλλη προσφορά.

Παράδειγμα 2: Δεν υπάρχει μείωση (δεν επιτρέπεται ανακοίνωση)

• Κανονική τιμή (8/11 – 26/11): 100€
• Τιμή Black Friday (27/11 – 30/12): 60€
• Κανονική τιμή (1/12 – 7/12): 100€
• Νέα προσφορά 8/12: 65€

Μη επιτρεπόμενη επικοινωνία: «100€ → 65€» ή «70€ → 65€»

Λόγος: Η τιμή αναφοράς είναι τα 60€, δηλαδή η χαμηλότερη τιμή των τελευταίων 30 ημερών. Η νέα τιμή των 65€ είναι υψηλότερη από την τιμή αναφοράς και, συνεπώς, δεν υφίσταται πραγματική μείωση.

Επιτρεπόμενη ενέργεια: Πώληση στα 65€ χωρίς ανακοίνωση μείωσης. Απλή αναγραφή: «65€».

Β. Περίπτωση προοδευτικών μειώσεων:

Αν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των εξήντα (60) ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών. Η εξαίρεση αυτή προϋποθέτει πραγματικά προοδευτική μείωση, δηλαδή διαδοχικές μειώσεις χωρίς διακοπή και χωρίς ενδιάμεση αύξηση ή αυξομείωση της τιμής.

2.2. Επί της προβολής της εκπτωτικής ενέργειας

2.2.1.       Υποχρέωση αναγραφής προγενέστερης τιμής

Σύμφωνα με την παρ. 1 του άρθρου 9ι του ν.2251/1994, όπως ισχύει, «[σ]ε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο προμηθευτής για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των τριάντα (30) ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής. Όταν το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από τριάντα (30) ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο προμηθευτής στο χρονικό διάστημα που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά. Αν η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των εξήντα (60) ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών».

2.2.2.       Πεδίο εφαρμογής: Διάκριση από εξατομικευμένες εκπτώσεις

Το άρθρο 6^α της Οδηγίας/ 9ι του ν.2251/1994 για την αναγραφή των τιμών έχει εφαρμογή στις μειώσεις τιμών, οι οποίες προσφέρονται/ανακοινώνονται στους καταναλωτές γενικά, και δεν περιλαμβάνει εξατομικευμένες εκπτώσεις για χρήση από καθορισμένους καταναλωτές στο πλαίσιο επιβράβευσης πελατών. Ειδικότερα, η μείωση τιμών θεωρείται εξατομικευμένη, εφόσον υπάρχει κάποιο εμπόδιο στην πρόσβαση όλων των καταναλωτών για να λάβουν την εν λόγω μείωση και κρίνεται ανά περίπτωση.

Κριτήρια για την αξιολόγηση της εξατομίκευσης

Με βάση τον Κώδικα Δεοντολογίας, για παράδειγμα, θα μπορούσε να είναι εξατομικευμένη μείωση μια μείωση που απευθύνεται σε συγκεκριμένη κατηγορία καταναλωτών με βάση το ύψος των προηγούμενων αγορών ή το αγοραστικό προφίλ του εν λόγω καταναλωτή, που αφορά έκπτωση λόγω γενεθλίων του καταναλωτή ή που εφαρμόζεται σε καταναλωτές που πληρώνουν κάποια μη αμελητέα συνδρομή για την έκδοση της κάρτας μέλους τους σε ένα κατάστημα.

Η έκδοση κάρτας μέλους καταστήματος, η οποία εκδίδεται σε όλους τους πελάτες του καταστήματος χωρίς προϋποθέσεις, με απλή καταγραφή των στοιχείων επικοινωνίας τους, δεν θεωρείται πραγματική εξατομικευμένη μείωση τιμών.

Δεν υπάρχει κάποιο συγκεκριμένο ποσοστό του τι συνιστά πρόγραμμα επιβράβευσης πελατών που χρησιμοποιείται από «πολλούς» ή από «τους περισσότερους πελάτες». Στην ανά περίπτωση αξιολόγηση λαμβάνεται ιδίως υπόψη η περίμετρος εφαρμογής του προγράμματος και το αν οι μειώσεις της τιμής σχετίζονται με το αγοραστικό προφίλ ή με συγκεκριμένους όρους που δεν καθιστούν το πρόγραμμα ανοιχτό σε αρκετούς καταναλωτές.

2.3. Επί της ορθής διατύπωσης μιας προσφοράς, ώστε να μην θεωρηθεί παραπλανητική;

2.3.1.       Απαγόρευση αθέμιτων εμπορικών πρακτικών

Σύμφωνα με το άρθρο 9γ του ν. 2251/1994 απαγορεύονται οι αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, οι οποίες ορίζονται ως πρακτικές αντίθετες προς τις απαιτήσεις επαγγελματικής ευσυνειδησίας και στρεβλώνουν ουσιωδώς ή ενδέχεται να στρεβλώσουν ουσιωδώς την οικονομική συμπεριφορά του μέσου καταναλωτή, στον οποίο φθάνουν ή στον οποίο απευθύνεται το προϊόν ή του μέσου μέλους της ομάδας, όταν μια εμπορική πρακτική απευθύνεται σε μια συγκεκριμένη ομάδα καταναλωτών.

2.3.2.       Παραπλανητικές πρακτικές

Στις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές περιλαμβάνονται οι παραπλανητικές εμπορικές πρακτικές. Κατ’ άρθρο 9δ του ν.2251/1994, «[μ]ια εμπορική πρακτική θεωρείται παραπλανητική όταν περιλαμβάνει εσφαλμένες πληροφορίες, και είναι, συνεπώς, αναληθής, ή όταν, με οποιονδήποτε τρόπο, συμπεριλαμβανομένης της συνολικής παρουσίασής της, παραπλανά ή ενδέχεται να παραπλανήσει το μέσο καταναλωτή, ακόμα και εάν οι πληροφορίες είναι, αντικειμενικά, ορθές όσον αφορά ένα ή περισσότερα από τα στοιχεία τα οποία παρατίθενται κατωτέρω και, ούτως ή άλλως, τον οδηγεί ή ενδέχεται να τον οδηγήσει να λάβει απόφαση συναλλαγής την οποία, διαφορετικά, δεν θα ελάμβανε».

2.3.3.       Παραπλανητικές παραλείψεις

Περαιτέρω, κατ’ άρθρο 9ε απαγορεύονται οι παραπλανητικές παραλείψεις, ήτοι πρακτικές παράλειψης ουσιωδών πληροφοριών που χρειάζεται ο μέσος καταναλωτής προκειμένου να λάβει τεκμηριωμένη απόφαση συναλλαγής. Παραπλανητική παράλειψη τεκμαίρεται και όταν ο προμηθευτής αποκρύπτει ουσιώδεις πληροφορίες ή τις παρέχει κατά τρόπο ασαφή, ακατάληπτο, διφορούμενο ή εκτός χρόνου, ή όταν δεν προσδιορίζει την εμπορική επιδίωξη της εμπορικής πρακτικής, εφόσον αυτή δεν είναι ήδη προφανής από το συγκεκριμένο πλαίσιο και όταν, και στις δύο αυτές περιπτώσεις, τούτο έχει ή ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα να λάβει ο μέσος καταναλωτής απόφαση για συναλλαγή την οποία, διαφορετικά, δεν θα είχε λάβει.

2.3.4.       Ουσιώδεις πληροφορίες

Στο πλαίσιο αυτό, ουσιώδεις θεωρούνται οι κάτωθι πληροφορίες:

• τα κύρια χαρακτηριστικά του προϊόντος, στον βαθμό που ενδείκνυνται σε σχέση με το μέσο και το προϊόν,
• η διεύθυνση και η ταυτότητα του προμηθευτή, όπως η εμπορική επωνυμία του και όπου ενδείκνυται, η διεύθυνση και η ταυτότητα του προμηθευτή για λογαριασμό του οποίου ενεργεί αντιπρόσωπός του,
• η τιμή, συμπεριλαμβανομένων των φόρων ή αν, λόγω της φύσεως του προϊόντος, η τιμή δεν μπορεί ευλόγως να καθοριστεί εκ των προτέρων, ο τρόπος με τον οποίο υπολογίζεται η τιμή και, όπου ενδείκνυται, όλες οι πρόσθετες επιβαρύνσεις αποστολής, παράδοσης ή ταχυδρομείου ή, όταν αυτές οι επιβαρύνσεις ευλόγως δεν μπορούν να υπολογιστούν εκ των προτέρων, το γεγονός ότι μπορεί να απαιτηθούν τέτοιες πρόσθετες επιβαρύνσεις,
• οι ρυθμίσεις για την πληρωμή, παράδοση και εκτέλεση, εφόσον αποκλίνουν από τις απαιτήσεις επαγγελματικής ευσυνειδησίας,
• για προϊόντα και συναλλαγές, όπου υφίσταται δικαίωμα υπαναχώρησης ή ακύρωσης, η ύπαρξη αυτού του δικαιώματος,
• για τα προϊόντα που προσφέρονται σε επιγραμμικές αγορές, κατά πόσον ο τρίτος που προσφέρει τα προϊόντα είναι προμηθευτής ή όχι, βάσει της δήλωσης του εν λόγω τρίτου στον πάροχο της επιγραμμικής αγοράς.

2.3.5.       Εφαρμογή στην εκπτωτική ενέργεια

Επισημαίνεται ιδιαιτέρως ότι μία πρακτική τιμολόγησης δύναται να θεωρηθεί παραπλανητική εάν παραλείπει ή αποκρύπτει ουσιώδεις πληροφορίες (βλ. ανωτέρω) ή εάν παρέχει ουσιώδεις πληροφορίες με τρόπο που είναι ασαφής, ακατανόητος, διφορούμενος ή άκαιρος και προκαλεί ή είναι πιθανό να αναγκάσει τον μέσο καταναλωτή να λάβει διαφορετική απόφαση.

Συνεπώς, προκειμένου η διαφήμιση να μην είναι παραπλανητική θα πρέπει α προσδιορίζει με σαφήνεια το πεδίο εφαρμογής της ενέργειας (π.χ. όλη η συλλογή, συγκεκριμένη κατηγορία ή συγκεκριμένοι κωδικοί), το εφαρμοζόμενο ποσοστό ή τα εφαρμοζόμενα ποσοστά μείωσης και τυχόν ουσιώδεις περιορισμούς ή εξαιρέσεις. Σε γενική ανακοίνωση, όπως «20% σε όλη τη συλλογή», δεν απαιτείται να αναγράφεται στο ίδιο διαφημιστικό μέσο η προγενέστερη τιμή κάθε επιμέρους προϊόντος. Για κάθε επιμέρους προϊόν στο σημείο πώλησης ή στην αντίστοιχη σελίδα του e-shop, θα πρέπει να αναφέρεται τόσο η μειωμένη τιμή όσο και η τιμή αναφοράς, που είναι η χαμηλότερη των τελευταίων 30 ημερών για το εν λόγω προϊόν.

2.4. Επί του πλαισίου συνεργασίας με influencers

Το Παράρτημα Ι της Οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές περιλαμβάνει παραδείγματα πρακτικών τα οποία καθίστανται πάντοτε αθέμιτες, συμπεριλαμβανομένης της «[χρήσης] ανακοινώσεων στα μέσα, για την προώθηση ενός προϊόντος, πληρωμένων από τον εμπορευόμενο, χωρίς αυτό να γίνεται σαφές από το περιεχόμενο της ανακοίνωσης ή από εικόνα ή ήχο σαφώς αναγνωρίσιμα από τον καταναλωτή (κεκαλυμμένη διαφήμιση)».

Η παράλειψη ενημέρωσης των ακολούθων του εκάστοτε influencer, ασκούντα εμπορική δραστηριότητα, σχετικώς με τυχούσα συνεργασία με έναν λιανέμπορο δύναται να εμπίπτει στο ως άνω πεδίο των παραπλανητικών πρακτικών. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η χρήση κατάλληλης επισήμανσης η οποία να είναι άμεση, σαφής και ευδιάκριτη από την πρώτη επαφή του καταναλωτή με το περιεχόμενο (π.χ. «Διαφήμιση», «Πληρωμένη συνεργασία», #ad/#sponsored), με παράλληλη χρήση των σχετικών εργαλείων γνωστοποίησης που παρέχει η εκάστοτε πλατφόρμα, όπου αυτά είναι διαθέσιμα. Η γνωστοποίηση δεν θα πρέπει να αποκρύπτεται μεταξύ πολλών hashtags ή να εμφανίζεται μόνο αφού ο χρήστης επιλέξει «περισσότερα», ούτως ώστε να προκύπτει με σαφήνεια η διενέργεια διαφημιστικής προώθησης.

3.       ΚΥΡΩΣΕΙΣ ΚΑΙ ΕΠΟΠΤΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ

3.1. Κυρώσεις για παράβαση του άρθρου 9ι του ν. 2251/1994

Σύμφωνα με το άρθρο 9ια ν. 2251/1994 σε περίπτωση παράβασης του άρθρου 9ι ν. 2251/1994 επιβάλλονται οι κυρώσεις των άρθρων 13α, 13δ και 13ε του ν. 2251/1994.

Σύμφωνα με το άρθρο 13α παρ. 2 ν. 2251/1994 σε βάρος των προμηθευτών, πωλητών, παραγωγών ή διανομέων που παραβαίνουν τις διατάξεις του παρόντος νόμου επιβάλλεται είτε σύσταση είτε πρόστιμο ύψους από πέντε χιλιάδες (5.000) ευρώ έως ένα εκατομμύριο πεντακόσιες χιλιάδες (€1.500.000) ευρώ. Αν εντός της τελευταίας πενταετίας πριν από την έκδοση της απόφασης επιβολής προστίμου έχουν εκδοθεί σε βάρος του ίδιου προμηθευτή περισσότερες από μία (1) αποφάσεις επιβολής προστίμου, το ανώτατο ύψος του προστίμου ορίζεται σε τρία εκατομμύρια ευρώ (€3.000.000) ευρώ.

3.2. Αρμόδιες Αρχές

Με τον ν. 5255/2025 (Α’ 219/28.11.2025) συστήνεται Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, με αρμοδιότητες σχετικά με τον έλεγχο της αγοράς και την τήρηση της νομοθεσίας για την προστασία του καταναλωτή.

Η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία από 24.12.2025 και αποτελεί τον ενιαίο αρμόδιο θεσμικό φορέα για τον έλεγχο της αγοράς και την εφαρμογή της νομοθεσίας προστασίας του καταναλωτή. Μεταξύ άλλων, ελέγχει τη συμμόρφωση με τον ν. 2251/1994 και τον Κώδικα Δεοντολογίας 19138/6.3.2025. Στον Οργανισμό της προβλέπεται ειδικό Τμήμα Εποπτείας Εμπορικών Πρακτικών με αρμοδιότητα, μεταξύ άλλων, στον έλεγχο ανατιμήσεων, εκπτώσεων, προσφορών και προωθητικών ενεργειών και στην αντιμετώπιση παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών.

3.3. Κυρώσεις για παράβαση των άρθρων 9α-9θ (αθέμιτες εμπορικές πρακτικές)

Σε περίπτωση παράβασης των άρθρων 9α-9θ του ν. 2251/1994 για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές επιβάλλονται επίσης οι κυρώσεις των άρθρων 13α, 13δ, 13ε καθώς και του άρθρου 9θ του ν. 2251/1994 από από την Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο αρμοδιοτήτων της.

4.       ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΤΑΣΕΙΣ

Ένας λιανέμπορος, προκειμένου να συμμορφωθεί πλήρως με το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο, θα πρέπει:

Α. Ως προς τη διαφήμιση της εκπτωτικής ενέργειας:

• Να δύναται να προβεί σε γενική διαφήμιση χωρίς αναφορά σε συγκεκριμένες τιμές (π.χ. «Στις 8 Δεκεμβρίου, για 24 ώρες, 20% έκπτωση σε όλη τη συλλογή»),
• Εφόσον γίνει αναφορά σε συγκεκριμένες μειωμένες τιμές στη διαφήμιση, θα πρέπει να αναφέρεται και η τιμή αναφοράς ανά προϊόν.

Β. Ως προς την παρουσίαση στο διαδικτυακό κατάστημα:

• Να διασφαλίσει ότι για κάθε επιμέρους προϊόν που επωφελείται από την έκπτωση αναγράφεται ευκρινώς:
  • Η μειωμένη τιμή μετά την εφαρμογή του κωδικού,
  • Η τιμή αναφοράς, η οποία είναι η χαμηλότερη τιμή στην οποία ένας λιανέμπορος πρόσφερε το συγκεκριμένο προϊόν τις τελευταίες 30 ημέρες.

Γ. Ως προς τη συνεργασία με influencers:

• Να διασφαλίσει τη χρήση κατάλληλης επισήμανσης (π.χ. #ad, #sponsored, ή τα εργαλεία που παρέχουν οι πλατφόρμες) ώστε να προκύπτει με σαφήνεια η διενέργεια διαφημιστικής προώθησης και να αποφευχθεί η κεκαλυμμένη διαφήμιση.

Δ. Τεκμηρίωση:

• Σύμφωνα με τον Κώδικα Δεοντολογίας, προτείνεται στους εμπόρους να διατηρούν τα αρχεία των τιμών τους, των αποθεμάτων και τα ιστορικά πωλήσεων, τους χρόνους χρέωσης των προωθητικών και μη τιμών με σχετικές ημερομηνίες, τοποθεσίες, ιστότοπους κ.λπ. και τέλος τον όγκο πωλήσεων των προϊόντων με προωθητική και μη τιμή. Η αδυναμία απόδειξης της χαμηλότερης τιμής λειτουργεί εις βάρος του λιανεμπόρου.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση για την επίτευξη της πράσινης μετάβασης έχει διαμορφώσει ένα ευρύ νομοθετικό πλαίσιο, το οποίο και εμπλουτίζεται συνεχώς. Έχει παρατηρηθεί ότι πλέον ο μέσος καταναλωτής επιδεικνύει περισσότερη περιβαλλοντική ευαισθησία προτιμώντας προϊόντα πιο φιλικά προς το περιβάλλον. Για τον λόγο αυτό, ορισμένες επιχειρήσεις προβάλλουν παραπλανητικούς οικολογικούς ισχυρισμούς με σκοπό να αποκομίσουν ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και αυξημένα κέρδη.

Το 2024 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο εξέδωσαν την οδηγία (ΕΕ) 2024/825 (εφεξής η «Οδηγία») η οποία τροποποιεί τις οδηγίες 2005/29/ΕΚ (οδηγία σχετικά με τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές) και 2011/83/ΕΕ (οδηγία σχετικά με τα δικαιώματα του καταναλωτή). Η Οδηγία αποσκοπεί στην προστασία των καταναλωτών από παραπλανητικούς περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς και παραπλανητικές πρακτικές που δημιουργούν ψευδή εικόνα περιβαλλοντικής υπευθυνότητας των επιχειρήσεων (greenwashing).

Στην Ελλάδα, η Οδηγία ενσωματώθηκε με τον ν. 5317/2026 (ΦΕΚ Α΄ 108/10.7.2026), ο οποίος τροποποίησε, μεταξύ άλλων, τον ν. 2251/1994 για την προστασία των καταναλωτών. Οι νέοι κανόνες της Οδηγίας εφαρμόζονται από την 27η Σεπτεμβρίου 2026.

Το πλαίσιο αφορά εμπορικές πρακτικές επιχειρήσεων προς καταναλωτές (B2C). Υποχρεωτικές εταιρικές γνωστοποιήσεις βιωσιμότητας δεν εμπίπτουν καθεαυτές στο πεδίο της Οδηγίας, αλλά πληροφορίες από αυτές μπορεί να υπαχθούν στους κανόνες όταν επαναχρησιμοποιούνται σε εθελοντική διαφήμιση ή άλλη εμπορική επικοινωνία προς καταναλωτές.

Διευκρινίζεται επίσης ότι η Οδηγία (ΕΕ) 2024/825 δεν πρέπει να συγχέεται με την προτεινόμενη Οδηγία για τους Περιβαλλοντικούς Ισχυρισμούς (Green Claims Directive), η οποία, κατά την ημερομηνία του παρόντος, παραμένει νομοθετική πρόταση και δεν αποτελεί ισχύον δίκαιο.

Οι επιπτώσεις για τον κλάδο της λιανικής πώλησης είναι σημαντικές. Οι λιανέμποροι πρέπει να γνωρίζουν ότι η οδηγία θα επηρεάσει ουσιωδώς από την 27η Σεπτεμβρίου 2026, ιδίως τα εξής πεδία:

• Την επικοινωνία προϊόντων (φυλλάδια, ετικέτες, διαφημίσεις, ιστοσελίδες, social media),
• Την εκπαίδευση του προσωπικού πωλήσεων,
• Τις συμβάσεις με προμηθευτές και τη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού,
• Τις online πλατφόρμες πωλήσεων (e-shops),
• Τα φυσικά καταστήματα και τα σημεία πώλησης.

Με το παρόν ενημερωτικό σημείωμα θα παρουσιαστούν τα κρίσιμα σημεία της οδηγίας και οι πρακτικές συνέπειες για τις επιχειρήσεις λιανικής πώλησης.

2.       Μέτρα για την πράσινη μετάβαση

Η Οδηγία επιδιώκει την πληρέστερη, ακριβέστερη και έγκαιρη ενημέρωση των καταναλωτών πριν από τη σύναψη σύμβασης, ενώ παράλληλα ενισχύει το πλαίσιο κατά των παραπλανητικών περιβαλλοντικών ισχυρισμών και των μη αξιόπιστων σημάτων βιωσιμότητας.

2.1.Ορισμός περιβαλλοντικού ισχυρισμού

Ως περιβαλλοντικός ισχυρισμός νοείται κάθε μήνυμα ή απεικόνιση η οποία δεν είναι υποχρεωτική βάσει του ενωσιακού ή του εθνικού δικαίου, σε οποιαδήποτε μορφή, συμπεριλαμβανομένων κειμένων, εικόνων, γραφικών ή συμβολικών αναπαραστάσεων, όπως ετικετών, εμπορικών ονομασιών, επωνυμιών εταιρειών ή ονομασιών προϊόντων, στο πλαίσιο εμπορικής ανακοίνωσης, και η οποία δηλώνει ή υπονοεί ότι ένα προϊόν, μια κατηγορία προϊόντος, ένα εμπορικό σήμα ή ένας έμπορος έχει θετικό ή μηδενικό αντίκτυπο στο περιβάλλον ή ότι βλάπτει λιγότερο το περιβάλλον σε σύγκριση με άλλα προϊόντα, κατηγορίες προϊόντων, εμπορικά σήματα ή εμπόρους, ή έχει βελτιώσει τον αντίκτυπό του με την πάροδο του χρόνου.

Αξίζει να σημειωθεί πως ο ισχυρισμός μπορεί να διατυπώνεται είτε γραπτώς είτε προφορικώς. Αυτό σημαίνει ότι και οι προφορικές δηλώσεις του προσωπικού πωλήσεων στο κατάστημα εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της οδηγίας.

Ο ορισμός του περιβαλλοντικού ισχυρισμού είναι ευρύς και μπορεί να καταλαμβάνει, ανάλογα με το συνολικό εμπορικό πλαίσιο, εμπορικές ονομασίες, επωνυμίες εταιρειών ή ονομασίες προϊόντων που δημιουργούν περιβαλλοντική εντύπωση. Η χρήση όρων ή χρωμάτων όπως «green» ή «blue» δεν συνιστά αυτομάτως περιβαλλοντικό ισχυρισμό· απαιτείται αξιολόγηση της συνολικής παρουσίασης και της αντίληψης του μέσου καταναλωτή.

Παράλληλα, οι νέοι κανόνες ενισχύουν την προστασία έναντι παραπλανητικών ισχυρισμών για κοινωνικά χαρακτηριστικά, όπως οι συνθήκες εργασίας, τα ανθρώπινα δικαιώματα, η ίση μεταχείριση και οι ίσες ευκαιρίες, κοινωνικές πρωτοβουλίες ή δεσμεύσεις, όπως η καλή μεταχείριση των ζώων. Τα σήματα βιωσιμότητας μπορεί να αφορούν περιβαλλοντικά ή/και κοινωνικά χαρακτηριστικά.

2.2.Απαγορευμένες πρακτικές περιβαλλοντικών ισχυρισμών

2.2.1.      Γενικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί χωρίς απόδειξη

Απαγορεύονται οι γενικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί όταν δεν μπορούν να αποδειχθούν αναγνωρισμένες εξαιρετικές περιβαλλοντικές επιδόσεις που σχετίζονται με τον ισχυρισμό.

Παραδείγματα ισχυρισμών ή παρουσιάσεων που απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή στη λιανική:

• Γενικές φράσεις όπως «οικολογικό», «πράσινο», «ήπιο για το περιβάλλον», «φυσικό», «βιοαποδομήσιμο», «ενεργειακά αποδοτικό» χωρίς συγκεκριμένη απόδειξη,
• Εικόνες φύσης, φύλλα, σταγόνες νερού και συναφή οπτικά στοιχεία μπορούν, ανάλογα με τη συνολική παρουσίαση, να συνιστούν σιωπηρό περιβαλλοντικό ισχυρισμό και αξιολογούνται κατά περίπτωση,
• Η χρήση πράσινου ή μπλε χρώματος δεν απαγορεύεται καθαυτή· μπορεί όμως, σε συνδυασμό με διατύπωση ή άλλα στοιχεία παρουσίασης, να δημιουργεί παραπλανητική περιβαλλοντική εντύπωση.

Τι επιτρέπεται: Συγκεκριμένοι, αποδείξιμοι ισχυρισμοί (π.χ. «Κατασκευασμένο από 80% ανακυκλωμένο πλαστικό», εφόσον ο ισχυρισμός τεκμηριώνεται επαρκώς).

2.2.2.      Ισχυρισμοί που βασίζονται σε αντιστάθμιση εκπομπών αερίων θερμοκηπίου

Απαγορεύονται ρητά οι ισχυρισμοί για προϊόν, σύμφωνα με τους οποίους το προϊόν έχει ουδέτερο, μειωμένο ή θετικό αντίκτυπο στο περιβάλλον ως προς τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, όταν οι ισχυρισμοί αυτοί βασίζονται σε αντιστάθμιση εκπομπών (carbon offsetting), ιδίως εκτός της αλυσίδας αξίας του προϊόντος. Η απαγόρευση δεν καταλαμβάνει ισχυρισμούς που στηρίζονται σε πραγματικές και επαληθεύσιμες μειώσεις εκπομπών στο πραγματικό αποτύπωμα και στον κύκλο ζωής του ίδιου του προϊόντος, οι οποίοι όμως εξακολουθούν να πρέπει να είναι ακριβείς και επαρκώς τεκμηριωμένοι.

Παραδείγματα απαγορευμένων ισχυρισμών:

• «Κλιματικά ουδέτερο προϊόν»,
• «Πιστοποιημένα ουδέτερο σε CO₂»,
• «Με μειωμένο κλιματικό αντίκτυπο»,
• «Με μηδενικές καθαρές εκπομπές για το κλίμα»,
• «Carbon neutral».

Προσοχή: Η αγορά πιστοποιητικών carbon offsetting δεν αρκεί για να νομιμοποιήσει product-level claims τύπου «climate neutral». Η απαγόρευση δεν αποκλείει καθεαυτή τη διαφανή επικοινωνία επενδύσεων της επιχείρησης σε περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες ή έργα carbon credits ούτε εφαρμόζεται αυτομάτως σε εταιρικούς offsetting claims· οι τελευταίοι όμως εξακολουθούν να ελέγχονται με βάση τις γενικές διατάξεις περί παραπλανητικών εμπορικών πρακτικών.

2.2.3.      Περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί για μέρος του προϊόντος που παρουσιάζονται ως ισχυρισμοί για ολόκληρο το προϊόν

Απαγορεύεται η διατύπωση περιβαλλοντικού ισχυρισμού για ολόκληρο το προϊόν ή ολόκληρη την επιχείρηση, όταν αφορά μόνο συγκεκριμένη πτυχή του προϊόντος ή ειδική δραστηριότητα της επιχείρησης.

Παραδείγματα για τη λιανική:

• Απαγορεύεται: Πώληση ρούχου με ετικέτα «100% ανακυκλωμένο», όταν μόνο η συσκευασία είναι ανακυκλωμένη,
• Απαγορεύεται: Παρουσίαση ολόκληρης της αλυσίδας supermarket ως «οικολογική», όταν μόνο συγκεκριμένη σειρά προϊόντων έχει οικολογικά χαρακτηριστικά,
• Επιτρέπεται: «Συσκευασία από 100% ανακυκλωμένο χαρτόνι» (συγκεκριμένος ισχυρισμός για συγκεκριμένο στοιχείο).

2.2.4.      Ισχυρισμοί σχετικά με μελλοντική περιβαλλοντική επίδοση

Οι μελλοντικοί περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί (π.χ. δεσμεύσεις για κλιματική ουδετερότητα μέχρι το 2030) επιτρέπονται μόνο όταν υποστηρίζονται από:

• Σαφείς, αντικειμενικές, διαθέσιμες στο κοινό και επαληθεύσιμες δεσμεύσεις που καθορίζονται σε λεπτομερές και ρεαλιστικό σχέδιο εφαρμογής,
• Το σχέδιο εφαρμογής πρέπει να περιλαμβάνει μετρήσιμους και χρονικά προσδιορισμένους στόχους και άλλα σχετικά στοιχεία (όπως η κατανομή των πόρων),
• Τακτική επαλήθευση από ανεξάρτητο τρίτο εμπειρογνώμονα, τα πορίσματα του οποίου τίθενται στη διάθεση των καταναλωτών.

Παράδειγμα για τη λιανική: Εάν μια αλυσίδα λιανικής δηλώνει «Θα γίνουμε κλιματικά ουδέτεροι μέχρι το 2030», πρέπει να δημοσιεύσει λεπτομερές σχέδιο με συγκεκριμένους ενδιάμεσους στόχους, να το επαληθεύει τακτικά από ανεξάρτητο τρίτο εμπειρογνώμονα, και να δημοσιεύει τα πορίσματα.

2.2.5.      Παρουσίαση νομικών απαιτήσεων ως ιδιαίτερου χαρακτηριστικού

Απαγορεύεται η παρουσίαση των απαιτήσεων που επιβάλλει ο νόμος σε όλα τα προϊόντα της σχετικής κατηγορίας προϊόντων στην αγορά της Ένωσης ως ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της προσφοράς του εμπόρου.

Παραδείγματα:

• Απαγορεύεται: «Χωρίς CFC»[1],
• Απαγορεύεται: «Συμμορφώνεται με το REACH»[2],
• Επιτρέπεται: Αναφορά σε νομική απαίτηση που ισχύει μόνο για ορισμένα προϊόντα (π.χ. «Βιολογικό σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2018/848» – εφόσον μόνο ορισμένα προϊόντα φέρουν αυτό το χαρακτηριστικό).

• Επιπλέον, μπορεί να συνιστά παραπλανητική πρακτική, κατόπιν κατά περίπτωση αξιολόγησης, η διαφήμιση οφελών προς τον καταναλωτή που είναι ταυτόχρονα άσχετα και δεν απορρέουν από χαρακτηριστικό του προϊόντος ή της επιχείρησης (π.χ. εμφιαλωμένο νερό ως «χωρίς γλουτένη»).

2.2.6.      Σήματα βιωσιμότητας χωρίς πιστοποίηση

Απαγορεύεται η αναγραφή σήματος βιωσιμότητας το οποίο δεν βασίζεται σε σύστημα πιστοποίησης ή δεν έχει καθιερωθεί από δημόσιες αρχές.

Κρίσιμο για τη λιανική:

• Απαγορεύονται τα «αυτοδημιούργητα» σήματα της επιχείρησης (π.χ. ένα λογότυπο με φύλλο που δημιούργησε το τμήμα marketing),
• Επιτρέπεται η χρήση σημάτων βιωσιμότητας που έχουν καθιερωθεί από δημόσια αρχή ή βασίζονται σε «σύστημα πιστοποίησης» που πληροί τις προϋποθέσεις της Οδηγίας, ιδίως ως προς την ανεξάρτητη επαλήθευση από τρίτο μέρος, τη δημόσια διαθεσιμότητα των απαιτήσεων, την ανεξάρτητη παρακολούθηση και τους διαφανείς και δίκαιους όρους συμμετοχής. Το EU Ecolabel αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα σήματος που έχει καθιερωθεί σε επίπεδο ΕΕ. Για ιδιωτικά σήματα, όπως FSC, Fairtrade ή GOTS, απαιτείται έλεγχος ότι το συγκεκριμένο σύστημα πληροί τις απαιτήσεις της Οδηγίας.

Σύμφωνα με το επικαιροποιημένο Q&A της Επιτροπής της 22ας Σεπτεμβρίου 2026, οποιοδήποτε σήμα βιωσιμότητας χρησιμοποιείται στην αγορά από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026 πρέπει να συμμορφώνεται με τις νέες απαιτήσεις. Υφιστάμενα συστήματα που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις πρέπει να προσαρμοστούν, διαφορετικά τα σχετικά σήματα πρέπει να αφαιρεθούν από τις εμπορικές ανακοινώσεις. Η Οδηγία δεν προβλέπει γενική μεταβατική περίοδο πέραν της ημερομηνίας αυτής, χωρίς αυτό να αναιρεί την αναλογική προσέγγιση επιβολής για πραγματικές περιπτώσεις old stock που αναφέρεται κατωτέρω.

2.3.Υποχρέωση παροχής πληροφοριών για συγκρίσεις

Όταν χρησιμοποιείται σύγκριση με βάση περιβαλλοντικά ή κοινωνικά χαρακτηριστικά, οι έμποροι πρέπει να παρέχουν στους καταναλωτές πληροφορίες σχετικά με:

• Τη μέθοδο σύγκρισης,
• Τα προϊόντα που αποτελούν το αντικείμενο της σύγκρισης και τους προμηθευτές των εν λόγω προϊόντων,
• Τα μέτρα που λαμβάνονται για την επικαιροποίηση των πληροφοριών.

Παράδειγμα για τη λιανική: Εάν ένα supermarket διαφημίζει «Το πιο οικολογικό απορρυπαντικό της αγοράς», πρέπει να εξηγεί με ποια κριτήρια έγινε η σύγκριση, με ποια προϊόντα συγκρίθηκε, και πώς επικαιροποιείται αυτή η αξιολόγηση.

3.       Απαγορευμένες πρακτικές πρόωρης αχρήστευσης

Η Οδηγία εισάγει ολοκληρωμένο πλαίσιο απαγόρευσης πρακτικών που συνδέονται με την πρόωρη αχρήστευση (planned obsolescence) των προϊόντων. Αυτό το κεφάλαιο είναι ιδιαίτερα σημαντικό για καταστήματα ηλεκτρονικών, ηλεκτρικών συσκευών, smartphones, και τεχνολογικών προϊόντων.

3.1.Παρακράτηση πληροφοριών σχετικά με ενημερώσεις λογισμικού

Απαγορεύεται η παρακράτηση πληροφοριών από τον καταναλωτή σχετικά με το γεγονός ότι οι ενημερώσεις λογισμικού θα επηρεάσουν αρνητικά τη λειτουργία αγαθών με ψηφιακά στοιχεία ή τη χρήση ψηφιακού περιεχομένου ή ψηφιακών υπηρεσιών.

Παράδειγμα: Πώληση smartphone χωρίς να ενημερώσετε τον πελάτη ότι η επόμενη ενημέρωση λογισμικού θα επιβραδύνει τη συσκευή.

3.2.Παραπλανητική παρουσίαση ενημερώσεων λογισμικού

Απαγορεύεται η παρουσίαση ενημέρωσης λογισμικού ως αναγκαίας, όταν απλώς ενισχύει χαρακτηριστικά λειτουργικότητας.

Παράδειγμα: Ενημέρωση που παρουσιάζεται ως «κρίσιμη ενημέρωση ασφαλείας» ενώ απλά προσθέτει νέα χαρακτηριστικά.

3.3.Προϊόντα με χαρακτηριστικά περιορισμού ανθεκτικότητας

Απαγορεύεται κάθε εμπορική ανακοίνωση σε σχέση με αγαθό που περιέχει χαρακτηριστικό που εισάγεται για τον περιορισμό της ανθεκτικότητάς του, παρά το γεγονός ότι οι πληροφορίες σχετικά με το χαρακτηριστικό και τις επιπτώσεις του στην ανθεκτικότητα του αγαθού διατίθενται στον έμπορο.

Παράδειγμα: Πώληση εκτυπωτή που ο κατασκευαστής έχει προγραμματίσει να σταματά να λειτουργεί μετά από συγκεκριμένο αριθμό εκτυπώσεων, εάν ο έμπορος το γνωρίζει.

3.4.Ψευδείς ισχυρισμοί ανθεκτικότητας

Απαγορεύεται ο ψευδής ισχυρισμός ότι υπό κανονικές συνθήκες χρήσης ένα αγαθό έχει ορισμένη ανθεκτικότητα όσον αφορά τον χρόνο ή την ένταση χρήσης.

Παράδειγμα για τη λιανική: Διαφήμιση ηλεκτρικής συσκευής ως «Διάρκεια ζωής 10 χρόνια» χωρίς αντικειμενική βάση.

3.5.Ψευδείς ισχυρισμοί δυνατότητας επισκευής

Απαγορεύεται η παρουσίαση αγαθού με τον ισχυρισμό ότι είναι δυνατή η επισκευή του, όταν αυτή δεν είναι δυνατή.

Παράδειγμα: Πώληση laptop ως «επισκευάσιμο» όταν τα εξαρτήματά του είναι κολλημένα/συγκολλημένα και δεν μπορούν να αντικατασταθούν.

3.6.Πρόωρη αντικατάσταση αναλωσίμων

Απαγορεύεται η παρότρυνση του καταναλωτή να αντικαταστήσει ή να αναπληρώσει τα αναλώσιμα ενός αγαθού νωρίτερα απ’ όσο χρειάζεται για τεχνικούς λόγους.

Παράδειγμα για τη λιανική: Συστήματα εκτυπωτών που ειδοποιούν για αλλαγή μελανιού ενώ υπάρχει ακόμα επαρκές απόθεμα, ή προσωπικό που συστήνει αλλαγή φίλτρων νωρίτερα από όσο χρειάζεται.

3.7.Παρακράτηση πληροφοριών για υποβάθμιση λειτουργικότητας

Απαγορεύεται η παρακράτηση πληροφοριών σχετικά με την υποβάθμιση της λειτουργικότητας αγαθού όταν χρησιμοποιούνται αναλώσιμα, ανταλλακτικά ή εξαρτήματα που δεν προμηθεύονται από τον αρχικό παραγωγό, ή ψευδής ισχυρισμός ότι θα επέλθει τέτοια υποβάθμιση.

Παράδειγμα: Ισχυρισμός ότι η χρήση μη γνήσιων μελανιών θα καταστρέψει τον εκτυπωτή, όταν αυτό δεν ισχύει.

4.       Υποχρέωση ενημέρωσης καταναλωτή πριν τη σύναψη της σύμβασης

Ο έμπορος πρέπει να ενημερώσει τον καταναλωτή πριν τη σύναψη της σύμβασης πώλησης για τα κάτωθι. Οι υποχρεώσεις αυτές ισχύουν τόσο για φυσικά καταστήματα όσο και για e-shops.

4.1.Νόμιμη εγγύηση συμμόρφωσης

• Για την ύπαρξη νόμιμης εγγύησης συμμόρφωσης αγαθών και των κύριων στοιχείων της, συμπεριλαμβανομένης της ελάχιστης διετούς διάρκειας
• Εάν ο παραγωγός παρέχει εμπορική εγγύηση ως προς την ανθεκτικότητα που υπερβαίνει τα 2 έτη χωρίς κόστος, ο έμπορος πρέπει να το γνωστοποιεί στον καταναλωτή με χρήση εναρμονισμένου σήματος (βλ. ενότητα 5)

Πρακτική εφαρμογή στη λιανική:

• Ενημερωτικά φυλλάδια στα ταμεία
• Πινακίδες στα ράφια
• Σαφής αναφορά στις αποδείξεις
• Ενημέρωση από το προσωπικό πωλήσεων

4.2.Ψηφιακά προϊόντα και ενημερώσεις λογισμικού

Για αγαθά με ψηφιακά στοιχεία (π.χ. smartphones, smart TVs, wearables), ψηφιακό περιεχόμενο και ψηφιακές υπηρεσίες:

• Το ελάχιστο διάστημα κατά το οποίο ο πάροχος ή ο παραγωγός παρέχει δυνατότητα ενημέρωσης λογισμικού (όταν ο παραγωγός ή ο πάροχος καθιστά διαθέσιμες τις πληροφορίες στον έμπορο)
• Υπενθύμιση της ύπαρξης νόμιμης εγγύησης συμμόρφωσης για ψηφιακό περιεχόμενο και ψηφιακές υπηρεσίες

Παράδειγμα για τη λιανική: Κατά την πώληση smartphone, η ετικέτα/προσφορά πρέπει να αναφέρει: «Εγγυημένες ενημερώσεις λογισμικού για τουλάχιστον 3 χρόνια» (εάν αυτή είναι η πληροφορία από τον κατασκευαστή).

4.3.Δυνατότητα επισκευής

Όταν έχουν θεσπιστεί εναρμονισμένες απαιτήσεις σε επίπεδο ΕΕ για συγκεκριμένο προϊόν ή ομάδα προϊόντων, τη βαθμολογία δυνατότητας επισκευής (Repair Score) των αγαθών. Σύμφωνα με το Q&A της Επιτροπής, από 20 Ιουνίου 2025 τα νέα smartphones και tablets που τίθενται στην αγορά της ΕΕ φέρουν ενεργειακή ετικέτα η οποία περιλαμβάνει και repairability score. Όταν δεν εφαρμόζεται βαθμολογία επισκευασιμότητας και με την προϋπόθεση ότι ο παραγωγός θέτει τις σχετικές πληροφορίες στη διάθεση του εμπόρου:

• Πληροφορίες σχετικά με τη διαθεσιμότητα και το εκτιμώμενο κόστος και τη διαδικασία παραγγελίας ανταλλακτικών που απαιτούνται για την τήρηση της συμμόρφωσης των αγαθών,
• Τη διαθεσιμότητα οδηγιών επισκευής και συντήρησης,
• Τους περιορισμούς επισκευής.

Κρίσιμο για τη λιανική: Οι λιανέμποροι θα πρέπει να οργανώσουν συμβατικές και λειτουργικές ροές ώστε να λαμβάνουν από τους προμηθευτές/κατασκευαστές τις πληροφορίες που απαιτούνται και να τις καθιστούν διαθέσιμες στους καταναλωτές. Όπου η υποχρέωση εξαρτάται από πληροφορίες που ο παραγωγός θέτει στη διάθεση του εμπόρου, το Q&A διευκρινίζει ότι ο έμπορος δεν υποχρεούται γενικά να αναζητά ενεργητικά τις πληροφορίες σε ιστοσελίδες τρίτων· πρακτικά, όμως, η συμβατική συλλογή και επικαιροποίησή τους μειώνει τον κίνδυνο συμμόρφωσης.

4.4.Εξ αποστάσεως συμβάσεις (e-shops)

Οι προαναφερθείσες υποχρεώσεις εφαρμόζονται και στις συμβάσεις που καταρτίζονται εντός εμπορικού καταστήματος και σε αυτές που συνάπτονται εξ αποστάσεως.

Στις εξ αποστάσεως συμβάσεις, κατά περίπτωση, ενημέρωση σχετικά με τη δυνατότητα παράδοσης με φιλικό προς το περιβάλλον τρόπο (όπως το ποδήλατο ή ηλεκτρικό όχημα παράδοσης, ομαδοποιημένη αποστολή).

Πρακτική εφαρμογή: Εάν το e-shop προσφέρει πράσινες επιλογές παράδοσης (π.χ. ηλεκτρικό van, συγκέντρωση παραγγελιών για μείωση διαδρομών), πρέπει να το αναφέρει στη σελίδα checkout πριν ο πελάτης ολοκληρώσει την παραγγελία.

5.       Εναρμονισμένο σήμα και εναρμονισμένη ανακοίνωση

Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί πως προκειμένου να διασφαλιστεί ότι οι καταναλωτές είναι καλά ενημερωμένοι και μπορούν να κατανοούν εύκολα τα δικαιώματά τους σε ολόκληρη την Ένωση, η Οδηγία προβλέπει τη δημιουργία εναρμονισμένου σήματος και εναρμονισμένης ανακοίνωσης, εύκολα αναγνωρίσιμα και κατανοητά για τους καταναλωτές, και εύχρηστα και εύκολα όσον αφορά την αναπαραγωγή τους για τους εμπόρους.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε στις 25 Σεπτεμβρίου 2025 τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/1960, ο οποίος καθορίζει επακριβώς τον σχεδιασμό και το περιεχόμενο της εναρμονισμένης ανακοίνωσης και του εναρμονισμένου σήματος. Ο κανονισμός εφαρμόζεται από τις 27 Σεπτεμβρίου 2026.

5.1.Εναρμονισμένη Ανακοίνωση για τη Νόμιμη Εγγύηση Συμμόρφωσης

Η εναρμονισμένη ανακοίνωση είναι υποχρεωτική στο σημείο πώλησης, με σκοπό την ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με τα δικαιώματά τους στο πλαίσιο της νόμιμης εγγύησης.

Χαρακτηριστικά της ανακοίνωσης:

• Υπενθυμίζει στους καταναλωτές τις συνήθεις καταστάσεις στις οποίες μπορούν να επικαλεστούν τα δικαιώματά τους και τα μέσα επανόρθωσης που έχουν στη διάθεσή τους σε περίπτωση μη συμμορφούμενων αγαθών.
• Περιλαμβάνει κωδικό QR που κατευθύνει τους καταναλωτές σε λεπτομερέστερες πληροφορίες σχετικά με τα δικαιώματά τους στη διαδικτυακή πύλη «Η Ευρώπη σου», παρέχοντας πρόσβαση στις δικτυακές πύλες των κρατών μελών όπου διατίθενται ειδικές ανά χώρα πληροφορίες.
• Αναφέρει ότι οι πωλητές και οι παραγωγοί μπορούν επιπλέον να προσφέρουν εμπορικές εγγυήσεις, συμπεριλαμβανομένης εμπορικής εγγύησης ανθεκτικότητας.

Σχεδιασμός του σήματος:

Τεχνικές προδιαγραφές για φυσικά καταστήματα:

• Για συμβάσεις, πλην των εξ αποστάσεως συμβάσεων που συνάπτονται μέσω διαδικτυακής διεπαφής, η εναρμονισμένη ανακοίνωση είναι είτε έγχρωμη (CMYK) είτε ασπρόμαυρη. Το ελάχιστο μέγεθος είναι A4, αλλά μπορεί να εκτυπωθεί σε μεγαλύτερες μορφές (A3, A2, A1).

Τεχνικές προδιαγραφές για e-shops:

• Για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις που συνάπτονται μέσω διαδικτυακής διεπαφής, η εναρμονισμένη ανακοίνωση σχετικά με τη νόμιμη εγγύηση συμμόρφωσης είναι έγχρωμη (RGB).

Πρακτική εφαρμογή για Λιανεμπόρους:

• Η ανακοίνωση πρέπει να εμφανίζεται ευδιάκριτα στο σημείο πώλησης (π.χ. κοντά στα ταμεία, σε πίνακες ανακοινώσεων),
• Για φυσικά καταστήματα: Εκτύπωση σε A4 ή μεγαλύτερο μέγεθος, πλαστικοποιημένη για ανθεκτικότητα,
• Για e-shops: Ενσωμάτωση σε ειδική σελίδα “Δικαιώματα Καταναλωτών” ή στο footer της ιστοσελίδας.

5.2.Εναρμονισμένο Σήμα για την Εμπορική Εγγύηση Ανθεκτικότητας

Το εναρμονισμένο σήμα δεν αποτελεί το ίδιο εμπορική εγγύηση. Αποτελεί το τυποποιημένο μέσο ενημέρωσης για εθελοντική εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας που προσφέρει ο παραγωγός, χωρίς πρόσθετο κόστος, καλύπτει ολόκληρο το αγαθό και έχει διάρκεια μεγαλύτερη των δύο ετών.

Πότε εφαρμόζεται:

Όταν ένας παραγωγός προσφέρει εμπορική εγγύηση όσον αφορά την ανθεκτικότητα χωρίς πρόσθετο κόστος για συγκεκριμένο αγαθό, η οποία καλύπτει ολόκληρο το αγαθό και για διάστημα μεγαλύτερο των δύο ετών, και θέτει τις εν λόγω πληροφορίες στη διάθεση του εμπόρου, ο έμπορος που πωλεί το αγαθό πρέπει να ενημερώνει τους καταναλωτές σχετικά με την ύπαρξη και τη διάρκεια της εν λόγω εμπορικής εγγύησης, με χρήση του εναρμονισμένου σήματος.

Σχεδιασμός του σήματος:

Επεξεργάσιμα στοιχεία:

Οι έμποροι μπορούν να προσαρμόσουν:

• Τα γράμματα «XX» με την αντίστοιχη διάρκεια σε έτη (π.χ. 5, 10 έτη),
• Τις λέξεις «εμπορική ονομασία/εμπορικό σήμα» με το όνομα του παραγωγού,
• Τις λέξεις «αναγνωριστικό μοντέλου» με το συγκεκριμένο μοντέλο.

Τεχνικές προδιαγραφές για φυσικά καταστήματα:

• Ελάχιστο μέγεθος του σήματος: 95 x 100 mm,
• Το εναρμονισμένο σήμα είναι είτε έγχρωμο είτε ασπρόμαυρο,
• Μπορεί να εμφανίζεται σε ετικέτες προϊόντων, πινακίδες ραφιών, συσκευασίες.

Τεχνικές προδιαγραφές για e-shops:

• Για τις εξ αποστάσεως συμβάσεις που συνάπτονται μέσω διαδικτυακής διεπαφής, το εναρμονισμένο σήμα είναι έγχρωμο,
• Μπορεί να εμφανίζεται με τη χρήση ένθετου μορφότυπου (pop-up), με το σήμα να εμφανίζεται στο σύνολό του με την πρώτη επιλογή (κλικ) με το ποντίκι, την κύλιση του ποντικιού πάνω στην εικόνα, ή την πρώτη διεύρυνση σε οθόνη αφής.

Πρακτική εφαρμογή για Λιανεμπόρους:

1. Επικοινωνία με προμηθευτές: Οι λιανέμποροι πρέπει να ζητήσουν από τους κατασκευαστές/εισαγωγείς να τους ενημερώσουν ποια προϊόντα συνοδεύονται από εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας >2 ετών,
2. Προετοιμασία υλικού: Εκτύπωση του εναρμονισμένου σήματος σε αυτοκόλλητες ετικέτες ή ενσωμάτωσή του σε πινακίδες ραφιών,
3. Για e-shops: Προσθήκη του σήματος στις σελίδες προϊόντων που πληρούν τα κριτήρια, με δυνατότητα pop-up για περισσότερες πληροφορίες,
4. QR codes: Διασφάλιση ότι οι QR codes είναι σαρώσιμοι σε φυσικά καταστήματα υπό κανονικό φωτισμό.

6.       Μεταφορά Ευρωπαϊκών οδηγιών στην εσωτερική έννομη τάξη των Κρατών Μελών

Το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επηρεάζει άμεσα ή έμμεσα τη νομοθεσία των κρατών μελών της και γίνεται μέρος της έννομης τάξης κάθε κράτους μέλους. Στην περίπτωση που εξετάζεται, οι νομοθετικές μεταβολές επέρχονται από παράγωγο δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και συγκεκριμένα την οδηγία (ΕΕ) 2024/825 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου.

Η Ελλάδα έχει πλέον ολοκληρώσει τη μεταφορά της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/825 με τον ν. 5317/2026 (ΦΕΚ Α΄ 108/10.7.2026). Το Μέρος Γ΄ του νόμου και ιδίως τα άρθρα 81 έως 89 τροποποιούν τον ν. 2251/1994 ως προς την προσυμβατική ενημέρωση, την εναρμονισμένη ανακοίνωση και το εναρμονισμένο σήμα, τους σχετικούς ορισμούς, τις παραπλανητικές πράξεις και παραλείψεις και τον κατάλογο των πρακτικών που απαγορεύονται υπό όλες τις περιστάσεις. Οι νέοι κανόνες εφαρμόζονται από την 27η Σεπτεμβρίου 2026. Συνεπώς, το πλαίσιο συμμόρφωσης στην Ελλάδα πρέπει πλέον να εξετάζεται με βάση τον ν. 2251/1994, όπως ισχύει μετά τον ν. 5317/2026, σε συνδυασμό με τις τροποποιημένες Οδηγίες 2005/29/ΕΚ και 2011/83/ΕΕ και τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/1960.

Δεδομένης της έναρξης εφαρμογής στις 27 Σεπτεμβρίου 2026, οι επιχειρήσεις λιανικής θα πρέπει να έχουν ολοκληρώσει άμεσα την προσαρμογή των διαδικασιών τους, την εκπαίδευση προσωπικού, την αναθεώρηση υλικού marketing και συσκευασιών, καθώς και τους μηχανισμούς συλλογής και τεκμηρίωσης των απαιτούμενων πληροφοριών από προμηθευτές.

7.       Πρακτικές Συστάσεις για Λιανεμπόρους

7.1.Καθοδήγηση Ευρωπαϊκής Επιτροπής για Υφιστάμενα Προϊόντα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε στις 22 Σεπτεμβρίου 2026 επικαιροποιημένο έγγραφο Ερωτήσεων & Απαντήσεων για την εφαρμογή της Οδηγίας, το οποίο περιλαμβάνει ειδικές διευκρινίσεις για περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς, σήματα βιωσιμότητας, υφιστάμενα προϊόντα, repairability score και τις νέες υποχρεώσεις ενημέρωσης. Το ίδιο το Q&A διευκρινίζει ότι αποτυπώνει προκαταρκτικές απόψεις των υπηρεσιών της Επιτροπής και δεν αποτελεί νομικά δεσμευτική ερμηνεία. Για υφιστάμενα προϊόντα, αναφέρονται πρακτικές διορθωτικές επιλογές, όπως κάλυψη ή διόρθωση ισχυρισμών με αυτοκόλλητα ή συμπληρωματική πληροφόρηση στο σημείο πώλησης, εφόσον είναι νομικά επιτρεπτές, σαφείς και κατάλληλες για τη συγκεκριμένη περίπτωση.

Τον Ιούνιο 2026 οι εθνικές αρχές του δικτύου Consumer Protection Cooperation (CPC) συμφώνησαν σε Common Understanding ειδικά για τις περιπτώσεις «old stock». Δεν θεσπίζεται grandfathering ή γενική εξαίρεση από τη συμμόρφωση μετά τις 27 Σεπτεμβρίου 2026. Ωστόσο, οι αρχές μπορούν να ακολουθούν σταδιακή και αναλογική προσέγγιση επιβολής όταν υπάρχουν πραγματικές και ειδικές μεταβατικές δυσχέρειες, λαμβάνοντας κατά περίπτωση υπόψη κύκλους συσκευασίας, όγκους αποθεμάτων, προγενέστερες παραγγελίες παραγωγής, εξαρτήσεις της εφοδιαστικής αλυσίδας, διάρκεια ζωής και τεχνική δυνατότητα διορθωτικών μέτρων. Αναμένεται από τους εμπόρους να έχουν λάβει έγκαιρα, καλόπιστα, εύλογα και αναλογικά μέτρα συμμόρφωσης. Οι αρχές μπορούν επίσης να αποφεύγουν δυσανάλογα μέτρα, όπως καταστροφή ή ανάκληση προϊόντων, όταν αυτά συνεπάγονται υπερβολικό κόστος ή περιττή περιβαλλοντική επιβάρυνση.

7.2.Άμεσες Ενέργειες

Έλεγχος υφιστάμενων πρακτικών:

• Audit περιβαλλοντικών ισχυρισμών
  • Έλεγχος όλου του διαφημιστικού υλικού (έντυπο, digital, social media, ιστοσελίδα),
  • Έλεγχος ετικετών και συσκευασιών προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας,
  • Αφαίρεση ή διόρθωση γενικών ισχυρισμών τύπου «οικολογικό», «πράσινο», «φιλικό στο περιβάλλον»,
  • Αφαίρεση ή επανεξέταση product-level claims τύπου «carbon neutral» / «climate neutral» όταν βασίζονται σε αντιστάθμιση εκπομπών εκτός της αλυσίδας αξίας του προϊόντος· ξεχωριστός έλεγχος απαιτείται για claims που βασίζονται σε πραγματικές μειώσεις εκπομπών στον κύκλο ζωής του προϊόντος ή για εταιρική επικοινωνία σχετικά με περιβαλλοντικές επενδύσεις.
• Έλεγχος σημάτων
  • Κατάργηση αυτοδημιούργητων «πράσινων» σημάτων χωρίς πιστοποίηση,
  • Διατήρηση σημάτων που έχουν καθιερωθεί από δημόσια αρχή ή βασίζονται σε σύστημα πιστοποίησης που πληροί τις προϋποθέσεις της Οδηγίας, κατόπιν ελέγχου των όρων του συγκεκριμένου scheme.
• Συμβάσεις με προμηθευτές
  • Απαίτηση από κατασκευαστές/προμηθευτές:
    • Πληροφοριών για διάρκεια ενημερώσεων λογισμικού (ηλεκτρονικά προϊόντα),
    • Πληροφοριών επισκευασιμότητας και διαθεσιμότητας ανταλλακτικών,
    • Τεκμηρίωσης οποιουδήποτε περιβαλλοντικού ισχυρισμού.
  • Εισαγωγή ρητρών στα συμβόλαια για παροχή αυτών των πληροφοριών.

7.3.Προετοιμασία για εφαρμογή

Εκπαίδευση προσωπικού:

• Σεμινάρια για το προσωπικό πωλήσεων σχετικά με τις νέες υποχρεώσεις,
• Οδηγίες για αποφυγή προφορικών παραπλανητικών ισχυρισμών,
• Scripts απαντήσεων για συχνές ερωτήσεις καταναλωτών.

Ψηφιακή προσαρμογή (e-shops):

• Ενημέρωση σελίδων προϊόντων με πληροφορίες επισκευασιμότητας,
• Προσθήκη πληροφοριών για διάρκεια ενημερώσεων λογισμικού,
• Σαφής αναφορά φιλικών προς το περιβάλλον επιλογών παράδοσης στο checkout,
• Αναθεώρηση όρων χρήσης και πολιτικής εγγυήσεων.

Φυσικά καταστήματα:

• Σχεδιασμός νέων ετικετών/πινακίδων ραφιών με τις απαιτούμενες πληροφορίες,
• Προετοιμασία για εφαρμογή του εναρμονισμένου σήματος σύμφωνα με τον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2025/1960,
• QR codes για πρόσβαση σε λεπτομερείς πληροφορίες επισκευής.

Εφαρμογή εναρμονισμένης ανακοίνωσης και σήματος:

• Εκτύπωση υλικού:
  • Εναρμονισμένη ανακοίνωση: τουλάχιστον σε A4 και ευδιάκριτη σε κάθε σημείο πώλησης· η πλαστικοποίηση αποτελεί πρακτική επιλογή και όχι νομική απαίτηση,
  • Εναρμονισμένο σήμα: τήρηση ελάχιστου μεγέθους 95 x 100 mm και ευδιάκριτη σύνδεσή του με το συγκεκριμένο προϊόν που πληροί τα κριτήρια· η χρήση αυτοκόλλητης ετικέτας αποτελεί πρακτική επιλογή και όχι υποχρεωτικό μορφότυπο.
• Ενσωμάτωση στα e-shops:
  • Ευδιάκριτη εμφάνιση της εναρμονισμένης ανακοίνωσης ως γενική υπενθύμιση στον ιστότοπο του εμπόρου, με τρόπο που να είναι εύκολα ορατός πριν από τη σύναψη της σύμβασης,
  • Προσθήκη του εναρμονισμένου σήματος δίπλα στο συγκεκριμένο προϊόν όταν ο παραγωγός προσφέρει χωρίς πρόσθετο κόστος εμπορική εγγύηση ανθεκτικότητας που καλύπτει ολόκληρο το αγαθό, διαρκεί περισσότερο από δύο έτη και έχει θέσει τις σχετικές πληροφορίες στη διάθεση του εμπόρου,
  • Χρήση pop-up για πλήρη εμφάνιση του σήματος.
• Δοκιμή λειτουργικότητας QR codes: Πριν την τελική εφαρμογή, έλεγχος ότι οι QR codes λειτουργούν και κατευθύνουν στις σωστές σελίδες.

7.4.Διαχείριση κινδύνων

Από την 27η Σεπτεμβρίου 2026, οι περιβαλλοντικοί ισχυρισμοί και τα σήματα βιωσιμότητας που εμφανίζονται σε υφιστάμενα προϊόντα πρέπει να συμμορφώνονται με τους νέους κανόνες. Για πραγματικές περιπτώσεις old stock, το CPC Common Understanding υποστηρίζει αναλογική και κατά περίπτωση προσέγγιση επιβολής. Εύλογες διορθωτικές ενέργειες μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να περιλαμβάνουν:

• Κάλυψη προβληματικών ισχυρισμών στη συσκευασία,
• Τοποθέτηση διορθωτικών αυτοκόλλητων,
• Ανάκληση υλικού marketing από τα σημεία πώλησης.

Αποφυγή κυρώσεων:

Στην Ελλάδα, η Ανεξάρτητη Αρχή Ελέγχου της Αγοράς και Προστασίας του Καταναλωτή ασκεί ελεγκτικές αρμοδιότητες στην αγορά. Παραβάσεις του ν. 2251/1994 μπορούν να ενεργοποιήσουν το κυρωτικό πλαίσιο του άρθρου 13α, ανάλογα με τη φύση και τις περιστάσεις της παράβασης. Για τον λόγο αυτό, η τεκμηρίωση των ενεργειών συμμόρφωσης έχει ιδιαίτερη σημασία.

• Τήρηση αρχείου τεκμηρίωσης για κάθε περιβαλλοντικό ισχυρισμό,
• Διασφάλιση ότι όλοι οι ισχυρισμοί είναι αντικειμενικά αποδείξιμοι,
• Προληπτική νομική επισκόπηση διαφημιστικών καμπανιών.
• Ειδικά για old stock: τήρηση αρχείου με όγκους αποθεμάτων, ημερομηνίες παραγωγής/παραγγελίας, κύκλους συσκευασίας, επικοινωνία με προμηθευτές και διορθωτικά μέτρα που εξετάστηκαν ή εφαρμόστηκαν, ώστε να αποδεικνύονται οι εύλογες και αναλογικές προσπάθειες συμμόρφωσης.

7.5.Μετατροπή σε ευκαιρία

Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα:

• Η έγκαιρη και πλήρης συμμόρφωση μπορεί να γίνει σημείο διαφοροποίησης,
• Επικοινωνία προς καταναλωτές: «Πλήρης διαφάνεια σύμφωνα με τα νέα ευρωπαϊκά πρότυπα»,
• Ενίσχυση φήμης και εμπιστοσύνης brand.

Βιώσιμη στρατηγική:

• Χρήση της οδηγίας ως ευκαιρίας για επανεξέταση της περιβαλλοντικής στρατηγικής,
• Επικέντρωση σε πραγματικά οικολογικά προϊόντα με τεκμηριωμένες επιδόσεις,
• Συνεργασία με πιστοποιημένους προμηθευτές.

8.       Συμπέρασμα

Τα νέα μέτρα για την πράσινη μετάβαση αυξάνουν σημαντικά τις υποχρεώσεις των επιχειρήσεων λιανικής πώλησης. Για τον λόγο αυτό, οι επιχειρήσεις του κλάδου θα πρέπει να κινηθούν εγκαίρως σε χαρτογράφηση περιβαλλοντικών ισχυρισμών, έλεγχο της τεκμηρίωσής τους, αναθεώρηση υλικού marketing και συσκευασιών, επικαιροποίηση συμβάσεων με προμηθευτές και εκπαίδευση προσωπικού. Η έγκαιρη προετοιμασία δεν περιορίζει μόνο τον κανονιστικό κίνδυνο, αλλά μπορεί να λειτουργήσει και ως στοιχείο ενίσχυσης της εμπιστοσύνης των καταναλωτών.

Οι κύριες προκλήσεις:

• Αυστηρότερες απαιτήσεις για περιβαλλοντικούς ισχυρισμούς,
• Απαγόρευση ευρέως διαδεδομένων πρακτικών (γενικοί ισχυρισμοί, carbon neutral claims),
• Νέες υποχρεώσεις ενημέρωσης (repair score όπου έχει θεσπιστεί εναρμονισμένη ενωσιακή απαίτηση, software updates, διαθεσιμότητα ανταλλακτικών),
• Ανάγκη συντονισμού με την αλυσίδα εφοδιασμού,
• Εκπαίδευση προσωπικού,
• Προσαρμογή υποδομών (φυσικών και ψηφιακών).

Οι ευκαιρίες:

• Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσω έγκαιρης συμμόρφωσης,
• Ενίσχυση εμπιστοσύνης καταναλωτών,
• Καλύτερη στόχευση σε περιβαλλοντικά ευαισθητοποιημένο κοινό,
• Αποφυγή κυρώσεων και δικαστικών διενέξεων,
• Πραγματική βελτίωση περιβαλλοντικού αποτυπώματος.

Η έγκαιρη και ολοκληρωμένη προετοιμασία δεν είναι απλά νομική υποχρέωση – είναι στρατηγική επιλογήπου μπορεί να καθορίσει τη θέση κάθε επιχείρησης λιανικής στην αγορά του μέλλοντος.

[1] Τα CFC απαγορεύονται ούτως ή άλλως από το νόμο

[2] Όλα τα προϊόντα πρέπει να συμμορφώνονται

Πρόταση για Ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις Δημόσιες Συμβάσεις: Η νέα αρχιτεκτονική του ευρωπαϊκού δικαίου δημοσίων συμβάσεων και οι πρακτικές της συνέπειες:

Μια Ιστορική Στιγμή για το Ευρωπαϊκό Δίκαιο Δημοσίων Συμβάσεων

Στις 9 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε πρόταση Κανονισμού που προοιωνίζεται εκτεταμένη αναμόρφωση του ενωσιακού πλαισίου δημοσίων συμβάσεων: Το σχέδιο Κανονισμού για τις δημόσιες συμβάσεις και τις παραχωρήσεις, επίσημα αποκαλούμενο Public Procurement Act (εφεξής το «PPA»)[1]. Το PPA προτείνεται να αντικαταστήσει, εφόσον υιοθετηθεί, τις Οδηγίες 2014/23/ΕΕ, 2014/24/ΕΕ και 2014/25/ΕΕ (η Οδηγία (ΕΕ) 2014/23 ενσωματώθηκε στην ελληνική έννομη τάξη με τον ν. 4413/2016, ενώ οι Οδηγίες (ΕΕ) 2014/24 και 2014/25/ΕΕ με τον ν. 4412/2016) με έναν ενιαίο, άμεσα εφαρμοστέο Κανονισμό που θα καλύπτει τις δημόσιες συμβάσεις, τις συμβάσεις οργανισμών κοινής ωφέλειας και τις παραχωρήσεις. Η μεταβολή δεν είναι μόνο τυπική. Το PPA φιλοδοξεί να καταστήσει τις δημόσιες συμβάσεις ισχυρό μοχλό ευρωπαϊκής βιομηχανικής στρατηγικής, γεωπολιτικής ανθεκτικότητας και ψηφιακής διακυβέρνησης. Παράλληλα, η επιλογή Κανονισμού αντί Οδηγιών περιορίζει, κατ’ αρχήν, το περιθώριο αποκλίνουσας εθνικής μεταφοράς και σηματοδοτεί σαφώς εντονότερο βαθμό εναρμόνισης του δικαίου των δημοσίων συμβάσεων σε επίπεδο Ένωσης.

Για δικηγόρους που συμβουλεύουν Αναθέτουσες Αρχές και Αναδόχους, το PPA θέτει ερωτήματα άμεσης πρακτικής σημασίας:

• Πώς θα λειτουργεί η νέα διαδικαστική αρχιτεκτονική;
• Τι σημαίνει η καθιέρωση της Βέλτιστης Σχέσης Τιμής-Ποιότητας (BPQR) ως γενικού κανόνα ανάθεσης;
• Πού εκτείνεται το νέο πλαίσιο ευρωπαϊκής προτίμησης και πού το διεθνές δίκαιο θέτει όρια;

Το παρόν άρθρο εξετάζει τις σημαντικότερες καινοτομίες της πρότασης όπως αυτή κατατέθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Δεδομένου ότι πρόκειται για νομοθετική πρόταση και όχι για ισχύον δίκαιο, οι επιμέρους ρυθμίσεις ενδέχεται να μεταβληθούν ουσιωδώς κατά τη συνήθη νομοθετική διαδικασία.

1.       Το Ρυθμιστικό Πλαίσιο: Γιατί Ριζική Αλλαγή και Γιατί Τώρα;

1.1. Οι Αδυναμίες του Πλαισίου του 2014

Η εις βάθος αξιολόγηση των Οδηγιών του 2014 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιβεβαίωσε ότι οι σημερινοί κανόνες δημοσίων συμβάσεων παρουσιάζουν σημαντικές αδυναμίες. Η πολυπλοκότητα και η έλλειψη ευελιξίας δημιουργούν σημαντική ανασφάλεια δικαίου τόσο για τις αναθέτουσες αρχές όσο και για τους οικονομικούς φορείς. Οι αναθέσεις βάσει μόνο τιμής παραμένουν συχνές, ενώ η υιοθέτηση κοινωνικών, περιβαλλοντικών και καινοτόμων απαιτήσεων παραμένει περιορισμένη. Οι κανόνες για την πρόσβαση στην αγορά για μη ευρωπαϊκές εταιρείες στερούνται σαφήνειας και δεν ανταποκρίνονται πλέον αποτελεσματικά στις σημερινές γεωπολιτικές πραγματικότητες. Τα κατακερματισμένα συστήματα ηλεκτρονικής σύναψης συμβάσεων εμποδίζουν τη δέουσα διαφάνεια και την αποτελεσματική παρακολούθηση και παρά τις βελτιώσεις στη διαφάνεια, τα κενά δεδομένων και τα προβλήματα ποιότητας σε επίπεδο ΕΕ και εθνικό επίπεδο εμποδίζουν την αποτελεσματική διακυβέρνηση, τη στρατηγική λήψη αποφάσεων και την πρόληψη της διαφθοράς.

To Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο (εφεξής «ΕΕΣ») στην Ειδική Έκθεσή του για το 2023 ενίσχυσε αυτά τα ευρήματα, επισημαίνοντας ότι ο ανταγωνισμός για δημόσιες συμβάσεις είχε μειωθεί κατά την τελευταία δεκαετία, ότι οι διαδικασίες μεμονωμένης προσφοράς είχαν γίνει όλο και πιο συχνές, και ότι η διασυνοριακή συμμετοχή ΜΜΕ παρέμενε περιορισμένη.

Πέρα από τις τεχνικές αδυναμίες, το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο αποδείχθηκε εξίσου καθοριστικό. Τόσο οι εκθέσεις Draghi όσο και Letta αναδεικνύουν τις δημόσιες συμβάσεις όχι μόνο ως μηχανισμό δημόσιων δαπανών, αλλά και ως στρατηγικό επενδυτικό εργαλείο για την ενίσχυση της καθαρής βιομηχανικής βάσης της Ένωσης, την υποστήριξη της καινοτομίας, την προώθηση των καθαρών και ψηφιακών μεταβάσεων, καθώς και την ενίσχυση της οικονομικής ασφάλειας και της στρατηγικής αυτονομίας.

2.       Η Νέα Διαδικαστική Αρχιτεκτονική

2.1. Ριζική απλοποίηση της διαδικαστικής αρχιτεκτονικής

Το PPA απλοποιεί δραστικά τον κατάλογο διαδικασιών. Σε αντίθεση με το υφιστάμενο πλαίσιο, το οποίο διακρίνει μεταξύ περισσότερων αυτοτελών ανταγωνιστικών διαδικασιών, η πρόταση οικοδομεί τη βασική διαδικαστική αρχιτεκτονική γύρω από δύο κύριες διαδικασίες: την ανοικτή και τη δυναμική. Οι διαδικασίες αυτές μπορούν να λειτουργούν με ή χωρίς κριτήρια επιλογής και με ή χωρίς διαπραγμάτευση. Προβλέπεται επιπλέον ειδική διαδικασία καινοτομίας, ενώ διατηρείται χωριστό καθεστώς για εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες επιτρέπεται ανάθεση χωρίς προηγούμενη ανταγωνιστική διαδικασία, υπό τις προϋποθέσεις των άρθρων 46–48.

1. Ανοικτή Διαδικασία[2]: Στην ανοικτή διαδικασία, κάθε ενδιαφερόμενος οικονομικός φορέας μπορεί να εκδηλώσει ενδιαφέρον και να υποβάλει προσφορά μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας επιλεξιμότητας. Η προθεσμία υποβολής εκδηλώσεων ενδιαφέροντος με προσφορές δεν μπορεί να είναι μικρότερη από 20 ημέρες από τη δημοσίευση της δημόσιας περίληψης ανταγωνισμού. Η εφαρμογή κριτηρίων επιλογής και η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων αποτελούν επιλογές της αναθέτουσας αρχής, οι οποίες πρέπει να γνωστοποιούνται εκ των προτέρων στη δημόσια περίληψη ανταγωνισμού.
2. Δυναμική Διαδικασία[3]: Αντικαθιστά και επεκτείνει τη λογική του υφιστάμενου δυναμικού συστήματος αγορών. Οικονομικοί φορείς μπορούν να ζητήσουν να συμμετάσχουν στη διαδικασία οποιαδήποτε στιγμή κατά τη διάρκεια ισχύος της. Όταν η δυναμική διαδικασία διεξάγεται χωρίς κριτήρια επιλογής και οι εκδηλώσεις ενδιαφέροντος για συγκεκριμένη σύμβαση υπερβαίνουν τις πέντε, η αναθέτουσα αρχή μπορεί, αντί να προσκαλέσει το σύνολο των ενδιαφερομένων, να προσκαλέσει πέντε ή περισσότερους οικονομικούς φορείς οι οποίοι επιλέγονται μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας επιλεξιμότητας με τυχαίο και αμερόληπτο αλγοριθμικό προσδιορισμό. Στη δυναμική διαδικασία με κριτήρια επιλογής, αντιθέτως, η δυνατότητα πρόσκλησης υποσυνόλου διέπεται από αντικειμενικά και μη εισάγοντα διακρίσεις κριτήρια ή κανόνες που έχουν γνωστοποιηθεί εκ των προτέρων.
3. Διαδικασία Καινοτομίας[4]: Αυτή η εντελώς νέα διαδικασία επιτρέπει στους αναθέτοντες φορείς να αντιμετωπίζουν μια «κοινωνική πρόκληση» για την οποία δεν έχει εντοπιστεί κατάλληλη λύση. Η διαδικασία καινοτομίας διεξάγεται σύμφωνα με τις ακόλουθες φάσεις: προσδιορισμός της κοινωνικής πρόκλησης και σχεδιασμός του πλαισίου αξιολόγησης αξίας· έναρξη της διαδικασίας· επιλογή καινοτόμων προτάσεων λύσεων· δοκιμή, επαλήθευση και αξιολόγηση των καινοτόμων προτάσεων λύσεων· ανάθεση της δημόσιας σύμβασης.

2.2. Διαπραγματεύσεις: Γενικευμένη δυνατότητα με σαφή όρια

Μία από τις σημαντικότερες μεταβολές της πρότασης είναι η πολύ ευρύτερη ενσωμάτωση της διαπραγμάτευσης στη διαδικαστική αρχιτεκτονική. Στην ανοικτή και τη δυναμική διαδικασία η αναθέτουσα αρχή μπορεί να επιλέξει εκ των προτέρων τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων. Στη διαδικασία καινοτομίας προβλέπεται ειδικό στάδιο διαπραγμάτευσης για την εμπορική ανάπτυξη της καινοτόμου λύσης μετά τη φάση δοκιμής, επαλήθευσης και αξιολόγησής της.

Οι διαπραγματεύσεις μπορούν να επιτρέψουν στους αναθέτοντες φορείς να βελτιώσουν την ποιότητα, την αποτελεσματικότητα και τη συνολική αξία της προμηθευόμενης λύσης. Παράλληλα, είναι αναγκαίο να διευκρινιστεί ότι η διεξαγωγή διαπραγματεύσεων θα πρέπει να υπόκειται σε εγγυήσεις που εξασφαλίζουν την ίση μεταχείριση, την αναλογικότητα και την προστασία εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών.

Κατά το άρθρο 33, αντικείμενο διαπραγμάτευσης μπορούν να αποτελέσουν μόνον μη ουσιώδη χαρακτηριστικά των υπό προμήθεια έργων, αγαθών ή υπηρεσιών. Δεν αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης οι λόγοι αποκλεισμού, τα κριτήρια επιλογής και τα κριτήρια ανάθεσης, ενώ η διαπραγμάτευση δεν μπορεί να μεταβάλει ουσιωδώς το αντικείμενο της σύμβασης. Οι μη διαπραγματεύσιμοι όροι πρέπει να προσδιορίζονται εκ των προτέρων με επαρκή σαφήνεια.

3.       Η Βέλτιστη Σχέση Τιμής-Ποιότητας (BPQR) ως γενικός κανόνας ανάθεσης

3.1. Η BPQR ως προεπιλεγμένη μέθοδος ανάθεσης

Ίσως καμία άλλη διάταξη δεν θα αναδιαμορφώσει περισσότερο την καθημερινή πρακτική από την καθιέρωση της Βέλτιστης Σχέσης Τιμής-Ποιότητας (εφεξής «BPQR») ως προεπιλεγμένης μεθόδου ανάθεσης.

Οι Αναθέτουσες Αρχές, αναθέτουν τη σύμβαση στον οικονομικό φορέα που προσφέρει την καλύτερη ποιότητα για τα χρήματα. Για τον σκοπό αυτό, αξιολογούν τις προσφορές σύμφωνα με τη μέθοδο της βέλτιστης σχέσης τιμής-ποιότητας και εφαρμόζουν τα κριτήρια ανάθεσης με την προβλεπόμενη ελάχιστη στάθμιση ποιότητας, με την επιφύλαξη της ειδικής δυνατότητας παρέκκλισης του άρθρου 98 παρ. 5.

Η πρόταση προβλέπει, συνεπώς, ελάχιστη στάθμιση 30% για τα κριτήρια ποιότητας και 50% για τις συμβάσεις εντάσεως εργασίας. Η αιτιολογική σκέψη 42 προσθέτει ότι, στην τελευταία περίπτωση, η ποιοτική στάθμιση θα πρέπει να περιλαμβάνει σημαντικές κοινωνικές παραμέτρους. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη διάκριση μεταξύ του δεσμευτικού κειμένου του άρθρου 98 και των επεξηγηματικών διατυπώσεων των αιτιολογικών σκέψεων.

Παράλληλα, οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν να παρεκκλίνουν από τον κανόνα της ελάχιστης στάθμισης, όταν η ποιότητα των προμηθευόμενων έργων, αγαθών ή υπηρεσιών μπορεί να εξασφαλιστεί επαρκώς μέσω τεχνικών προδιαγραφών, όρων εκτέλεσης της σύμβασης ή συνδυασμού των μέσων αυτών με ποιοτικά κριτήρια ανάθεσης. Η επιλογή αυτή δεν είναι ανεπιφύλακτη: η αναθέτουσα αρχή οφείλει να αναφέρει στη δημόσια περίληψη ανταγωνισμού τον τρόπο με τον οποίο δικαιολογείται η παρέκκλιση.

3.2. Κριτήρια Ποιότητας: Εύρος και Εγγυήσεις

Τα κριτήρια ποιότητας αναφέρονται σε οποιαδήποτε κριτήρια που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση του βαθμού στον οποίο μια προσφορά προτείνει ευεργετικά, αποτελεσματικά ή βιώσιμα αποτελέσματα σε σχέση με το αντικείμενο της σύμβασης. Η ποιότητα της προσφοράς μπορεί, για παράδειγμα, να αφορά τεχνική αξία, αισθητικά και λειτουργικά χαρακτηριστικά, προσβασιμότητα, σχεδιασμό για όλους τους χρήστες και μεθόδους παραγωγής· περιβαλλοντικές και κλιματικές εκτιμήσεις· κοινωνικές εκτιμήσεις· στόχους καινοτομίας· συμφέροντα ασφάλειας και δημόσιας τάξης· απαιτήσεις ανθεκτικότητας και ασφάλειας εφοδιαστικής αλυσίδας· ή απαιτήσεις ευρωπαϊκής προτίμησης όπου εφαρμόζονται με τη μορφή βαθμών ανάθεσης.

4.       Το Πλαίσιο Ευρωπαϊκής Προτίμησης: Γεωπολιτική και Δίκαιο Δημοσίων Συμβάσεων

4.1. Η Διευκρίνιση του Νομικού Τοπίου από το ΔΕΕ

Η αρχιτεκτονική του Κεφαλαίου 5 του PPA για την ευρωπαϊκή προτίμηση οικοδομείται άμεσα σε δύο ορόσημα αποφάσεις του ΔΕΕ: Στην υπόθεση «Kolin İnşaat»[5], το ΔΕΕ επιβεβαίωσε ότι οι ενωσιακές Οδηγίες δημοσίων συμβάσεων δεν επεκτείνουν δικαιώματα ή δικονομικές προστασίες σε οικονομικούς φορείς τρίτων χωρών που δεν έχουν συνάψει εφαρμοστέες διεθνείς συμφωνίες με την Ένωση. Καθοριστικά, το ΔΕΕ έκρινε ότι η ρύθμιση της πρόσβασης τρίτων χωρών στην αγορά δημοσίων συμβάσεων της ΕΕ εμπίπτει στην αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης ως μέρος της κοινής εμπορικής πολιτικής. Στην υπόθεση «Qingdao»[6], το ΔΕΕ εφάρμοσε την ίδια αρχή στη συμμετοχή κινεζικής εταιρείας σε ρουμανική σύμβαση.

Σύμφωνα με τη νομολογία του ΔΕΕ και ιδίως τις αποφάσεις του στις ως άνω υποθέσεις Kolin και Qingdao, τα δικαιώματα και οι αρχές που απορρέουν από το ενωσιακό δίκαιο δημοσίων συμβάσεων δεν επεκτείνονται σε οικονομικούς φορείς, αγαθά, υπηρεσίες ή έργα καταγόμενα από τρίτες χώρες που δεν καλύπτονται από τέτοιες διεθνείς δεσμεύσεις.

4.2. Η Έννοια της Κάλυψης και το Εργαλείο Access2Markets

Το PPA εισάγει θεμελιώδη διάκριση μεταξύ «καλυπτόμενων» οικονομικών φορέων, δηλαδή αυτών που κατάγονται από τρίτες χώρες που είναι μέρη της Συμφωνίας του ΠΟΕ για τις Δημόσιες Συμβάσεις (GPA), υπό τους ειδικότερους όρους της σχετικής κάλυψης, ή χώρες που έχουν συνάψει διμερείς εμπορικές συμφωνίες με την Ένωση και «μη καλυπτόμενων».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπεται να διαθέτει δημοσίως προσβάσιμο διαδικτυακό εργαλείο, μέσω του «Access2Markets», το οποίο θα αποτυπώνει κατά τρόπο πλήρη και επικαιροποιημένο τις δεσμεύσεις της Ένωσης στον τομέα των δημοσίων συμβάσεων στο πλαίσιο διεθνών συμφωνιών.

Η έννοια της «κάλυψης» δεν ταυτίζεται απλώς με τη χώρα καταγωγής του οικονομικού φορέα. Εξαρτάται από τις συγκεκριμένες διεθνείς δεσμεύσεις που εφαρμόζονται στην εκάστοτε διαδικασία, συμπεριλαμβανομένων του είδους της αναθέτουσας αρχής, του αντικειμένου και των εφαρμοστέων κατώτατων ορίων και εξαιρέσεων.

Οι Αναθέτουσες Αρχές καθορίζουν, για τους σκοπούς συγκεκριμένης διαδικασίας σύναψης σύμβασης, ποιοι οικονομικοί φορείς, αγαθά, υπηρεσίες και έργα καλύπτονται βάσει των εφαρμοστέων διεθνών συμφωνιών, όπως αντικατοπτρίζονται στο διαδικτυακό εργαλείο.

4.3. Η Εργαλειοθήκη Μέτρων Προτίμησης

Για οικονομικούς φορείς, αγαθά, υπηρεσίες ή έργα που δεν απολαύουν της σχετικής διεθνούς κάλυψης, οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν να ασκήσουν μια σταδιακή εργαλειοθήκη μέτρων προτίμησης. Οι Αναθέτουσες Αρχές μπορούν, μεταξύ άλλων, να περιορίζουν τη συμμετοχή αποκλειστικά σε οικονομικούς φορείς και υπεργολάβους με καταγωγή από την Ένωση και σε καλυπτόμενους, να απαιτούν τα προσφερόμενα αγαθά, υπηρεσίες και έργα να προέρχονται από την Ένωση ή να είναι καλυπτόμενα, να εφαρμόζουν, αποκλειστικά για τους σκοπούς αξιολόγησης και κατάταξης, ποσοστιαία μείωση στην τιμή μιας προσφοράς ή να κατανέμουν πρόσθετους βαθμούς ανάθεσης. Η λογιστική αυτή μείωση δεν επηρεάζει το συμβατικό τίμημα που θα καταβληθεί στον ανάδοχο· χρησιμοποιείται μόνο για τη συγκριτική αξιολόγηση των προσφορών. Μπορούν επίσης να απορρίπτουν προσφορά όταν η αξία ενωσιακών ή καλυπτόμενων αγαθών, υπηρεσιών ή έργων που περιλαμβάνονται σε αυτή είναι κατώτερη του 50% της συνολικής εκτιμώμενης αξίας της προσφοράς.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξουσιοδοτείται επίσης, βάσει του Άρθρου 75, τροποποιεί το άρθρο 73 ώστε να απαιτεί από τις αναθέτουσες αρχές την εφαρμογή μίας ή περισσότερων από τις εκεί προβλεπόμενες απαιτήσεις ευρωπαϊκής προτίμησης έναντι μη καλυπτόμενων οικονομικών φορέων, υπεργολάβων, αγαθών, υπηρεσιών ή έργων, όταν τούτο επιβάλλεται από το συμφέρον της Ένωσης. Η πρόβλεψη αυτή ενισχύει σημαντικά τη δυνατότητα άσκησης ενιαίας πολιτικής δημοσίων συμβάσεων σε επίπεδο Ένωσης. Η εξουσία αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη: η πρόταση προβλέπει ειδικές εξαιρέσεις από την εφαρμογή των απαιτήσεων ευρωπαϊκής προτίμησης, μεταξύ άλλων όταν δεν υφίσταται εύλογη εναλλακτική προμήθειας ή όταν η εφαρμογή τους θα συνεπαγόταν δυσανάλογο κόστος.

Σημειώνεται ότι το πλαίσιο ενωσιακής προτίμησης λειτουργεί παράλληλα (και όχι σε αντικατάσταση) υφιστάμενων μέσων όπως ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/1031 (Διεθνές Μέσο Δημοσίων Συμβάσεων), ο Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2560 (Κανονισμός για τις Ξένες Επιδοτήσεις) και τα εφαρμοστέα εμπορικά μέτρα άμυνας. Η πρόταση εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των εμπορικών πολιτικών μέσων της Ένωσης που περιέχουν διατάξεις σχετικά με τις δημόσιες συμβάσεις, ιδίως του Κανονισμού (ΕΕ) 2022/2560 για τις ξένες επιδοτήσεις, καθώς και μέτρων στο πλαίσιο της εργαλειοθήκης εμπορικής άμυνας και περιοριστικών μέτρων της Ένωσης.

5.       Στρατηγικές Δημόσιες Συμβάσεις: Πράσινες, Κοινωνικές και Καινοτομία

5.1. Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις

Στον τομέα των περιβαλλοντικών δημοσίων συμβάσεων, η πρόταση παρέχει σαφέστερες νομικές βάσεις για τη χρήση περιβαλλοντικών απαιτήσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του κύκλου δημοσίων συμβάσεων. Ενισχύει τη συνεισφορά των δημοσίων συμβάσεων στην κυκλικότητα, το ανακυκλωμένο και ανακαινισμένο περιεχόμενο, την ανάκτηση αποβλήτων και την ενεργειακή απόδοση, και δημιουργεί πλαίσιο για υποχρεωτικές πράσινες απαιτήσεις δημοσίων συμβάσεων για ορισμένες κατηγορίες προϊόντων, όπου η αποκλίνουσα εφαρμογή απαιτήσεων κινδυνεύει να προκαλέσει κατακερματισμό της αγοράς.

5.2. Κοινωνικά Υπεύθυνες Δημόσιες Συμβάσεις

Στον τομέα των κοινωνικά υπεύθυνων δημοσίων συμβάσεων, η πρόταση αναδεικνύει σειρά σημαντικών κοινωνικών στόχων, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικής ένταξης, της ένταξης στην αγορά εργασίας, της προσβασιμότητας για άτομα με αναπηρία, της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας, της επιμόρφωσης και επανακατάρτισης του εργατικού δυναμικού, της ισότητας των φύλων και της προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στις αλυσίδες εφοδιασμού.

5.3. Καινοτομία και Διανοητική Ιδιοκτησία

Ο κανόνας κατανομής δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας στο πλαίσιο της νέας διαδικασίας καινοτομίας χρήζει ιδιαίτερης προσοχής. Για δημόσιες συμβάσεις που υπόκεινται στη διαδικασία καινοτομίας, οι οικονομικοί φορείς διατηρούν την κυριότητα των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που προκύπτουν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας καινοτομίας ή κατά την εκτέλεση της αντίστοιχης δημόσιας σύμβασης, εκτός εάν αυτό δικαιολογείται από υπέρτερους λόγους δημοσίου συμφέροντος που δηλώνονται σαφώς στα έγγραφα σύναψης σύμβασης. Τέτοιοι υπέρτεροι λόγοι δημοσίου συμφέροντος μπορεί να αφορούν, μεταξύ άλλων, την ανάγκη πρόληψης τεχνολογικής εξάρτησης ή προστασίας της ασφάλειας ή κρίσιμων δημόσιων υπηρεσιών.

6.       Ασφάλεια, Ανθεκτικότητα και Κρίσιμες Υποδομές

Το Κεφάλαιο 4 του Μέρους ΙΙΙ εισάγει ένα οριζόντιο πλαίσιο για την ενσωμάτωση παραμέτρων ασφάλειας, δημόσιας τάξης, ανθεκτικότητας και ασφάλειας εφοδιασμού στις δημόσιες συμβάσεις. Οι Αναθέτουσες Αρχές λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα, σε οποιοδήποτε στάδιο της διαδικασίας σύναψης σύμβασης, από το σχεδιασμό και τη διαβούλευση με την αγορά έως την ανάθεση και εκτέλεση της σύμβασης, για να εξασφαλίσουν την προστασία των συμφερόντων ασφάλειας και δημόσιας τάξης της Ένωσης ή ενός ή περισσοτέρων κρατών μελών όταν η συγκεκριμένη διαδικασία έχει εντοπιστεί ως παρουσιάζουσα ή περιλαμβάνουσα κίνδυνο για την ασφάλεια ή τη δημόσια τάξη, με σκοπό την προστασία των σχετικών συμφερόντων της Ένωσης ή ενός ή περισσότερων κρατών μελών.

Όπου μια σύμβαση πρόκειται να εκτελεστεί από κρίσιμη οντότητα, η αναθέτουσα αρχή συμπεριλαμβάνει, όπου αυτό είναι σχετικό, στα έγγραφα της σύμβασης απαιτήσεις για την ασφάλεια εφοδιασμού και την ανθεκτικότητα.

Η ίδια η ψηφιακή υποδομή ηλεκτρονικής σύναψης συμβάσεων εντάσσεται στο πεδίο εφαρμογής: οι πάροχοι υπηρεσιών ηλεκτρονικής σύναψης συμβάσεων πρέπει να είναι εγκατεστημένοι στον ΕΟΧ, να ανήκουν και να ελέγχονται από φυσικά ή νομικά πρόσωπα εγκατεστημένα στον ΕΟΧ και κανένα φυσικό ή νομικό πρόσωπο εγκατεστημένο σε τρίτη χώρα δεν ασκεί, άμεσα ή έμμεσα, καθοριστική επιρροή επ’ αυτών. Οι πάροχοι υπηρεσιών ηλεκτρονικής σύναψης συμβάσεων αποθηκεύουν όλα τα δεδομένα που αφορούν διαδικασίες δημοσίων συμβάσεων στον ΕΟΧ.

Οι ρυθμίσεις αυτές καταδεικνύουν ότι η ασφάλεια της εφοδιαστικής αλυσίδας και η κυριαρχία επί των δεδομένων μετατρέπονται σε αυτοτελείς παραμέτρους του σχεδιασμού δημοσίων συμβάσεων, χωρίς όμως όλες οι ειδικότερες υποχρεώσεις να εφαρμόζονται αδιακρίτως σε κάθε διαδικασία.

7.       Ψηφιακή Υποδομή: Η Ευρωπαϊκή Αγορά Δημοσίων Συμβάσεων

Το PPA επιβάλλει ολοκληρωμένο ψηφιακό μετασχηματισμό της διαχείρισης δημοσίων συμβάσεων. Τρία αλληλένδετα συστήματα είναι κεντρικής σημασίας:

• Δίκτυο Διαλειτουργικότητας[7]: Ασφαλές δίκτυο ανταλλαγής δεδομένων που θεσπίζεται ή ορίζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εφαρμόζοντας εναρμονισμένα σημασιολογικά πρότυπα.
• Ηλεκτρονική Υπηρεσία Επιλεξιμότητας[8]: Ψηφιακή υπηρεσία επαλήθευσης για λόγους αποκλεισμού, κριτήρια επιλογής και απαιτήσεις καταγωγής, που εφαρμόζει την αρχή άπαξ. Δηλαδή οι οικονομικοί φορείς κοινοποιούν τα αποδεικτικά στοιχεία μία φορά, όχι επανειλημμένως.
• Εθνικοί Χώροι Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων και ΧΔΔΣ Ένωσης[9]: Κάθε κράτος μέλος δημιουργεί ή ορίζει Εθνικό Χώρο Δεδομένων Δημοσίων Συμβάσεων ως κεντρικό εθνικό σημείο πρόσβασης στις πληροφορίες που αφορούν δημόσιες συμβάσεις και τον κύκλο ζωής συμβάσεων.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι για τους οικονομικούς φορείς, οι νέες απαιτήσεις συνεπάγονται επαναλαμβανόμενο κόστος 477 εκατ. ευρώ, που αντισταθμίζεται πλήρως από επαναλαμβανόμενες εξοικονομήσεις 1 δισ. ευρώ από το ψηφιακό οικοσύστημα και άλλες απλοποιήσεις. Για τις Αναθέτουσες Αρχές, το νέο επαναλαμβανόμενο κόστος ανέρχεται σε 141 εκατ. ευρώ, ενώ το ψηφιακό οικοσύστημα αποφέρει ετήσιες εξοικονομήσεις 220 εκατ. ευρώ.

8.       Διακυβέρνηση, Ακεραιότητα και Επαγγελματοποίηση

Το PPA ενισχύει τις υποχρεώσεις παρακολούθησης και ακεραιότητας σε εθνικό επίπεδο και σε επίπεδο Ένωσης. Οι αναθέτοντες φορείς λαμβάνουν κατάλληλα, αναλογικά και αποτελεσματικά μέτρα για την καταπολέμηση της απάτης, της ευνοιοκρατίας, της σύμπραξης και της διαφθοράς, καθώς και για την αποτελεσματική πρόληψη, εντοπισμό και αποκατάσταση των συγκρούσεων συμφερόντων που προκύπτουν κατά τη διεξαγωγή διαδικασιών σύναψης συμβάσεων και κατά την εκτέλεση δημοσίων συμβάσεων. Για την υποστήριξη αυτών των μέτρων, οι Αναθέτουσες Αρχές χρησιμοποιούν, πριν από την ανάθεση και κατά περίπτωση κατά την εκτέλεση της σύμβασης, κατάλληλα εργαλεία ανάλυσης κινδύνου βάσει δεδομένων, όπως το Arachne+ ή ισοδύναμο εργαλείο διαθέσιμο σε εθνικό επίπεδο.

9.       Παραχωρήσεις: Υπό Μία Στέγη

Η ενοποίηση των κανόνων παραχωρήσεων στο PPA εξαλείφει την ασυμμετρία μεταξύ δημοσίων συμβάσεων και παραχωρήσεων. Ο ορισμός του «λειτουργικού κινδύνου» διευκρινίζεται: «λειτουργικός κίνδυνος» σημαίνει ο κίνδυνος να μη μπορέσει ο παραχωρησιούχος, υπό κανονικές συνθήκες λειτουργίας, να ανακτήσει τις επενδύσεις που πραγματοποίησε και τις δαπάνες που επωμίστηκε για την εκτέλεση των έργων ή την παροχή και διαχείριση των υπηρεσιών που αποτελούν το αντικείμενο της παραχώρησης, με αποτέλεσμα ο παραχωρησιούχος να φέρει τον κίνδυνο ζημιών που συνδέονται με την εκτέλεση της παραχώρησης. Ο λειτουργικός κίνδυνος πρέπει να συνεπάγεται πραγματική έκθεση στις μεταβαλλόμενες συνθήκες της αγοράς, και τυχόν εκτιμώμενη ζημία του παραχωρησιούχου να μην είναι οικονομικά ασήμαντη.

10.   Πρακτικά Συμπεράσματα για τους Νομικούς Συμβούλους

Το σχέδιο Κανονισμού για τις Δημόσιες Συμβάσεις, εάν υιοθετηθεί σε μορφή που διατηρεί τους βασικούς άξονες της πρότασης, θα αναδιαμορφώσει ριζικά το νομικό τοπίο των δημοσίων συμβάσεων σε όλα τα 27 κράτη μέλη. Οι νομικοί σύμβουλοι θα πρέπει να προετοιμαστούν σε διάφορα επίπεδα:

1. Διαδικαστική στρατηγική: Η νέα ανοικτή και η δυναμική διαδικασία απαιτούν από τις αναθέτουσες αρχές συνειδητές και εκ των προτέρων τεκμηριωμένες επιλογές ως προς τη χρήση κριτηρίων επιλογής και τη διαπραγμάτευση.
2. Τεκμηρίωση ανάθεσης: Η BPQR ως γενικός κανόνας, σε συνδυασμό με τις ελάχιστες σταθμίσεις ποιότητας, απαιτεί από τις Αναθέτουσες Αρχές ισχυρές, ελέγξιμες μεθοδολογίες αξιολόγησης. Η χρήση της παρέκκλισης του άρθρου 98 παρ. 5 απαιτεί σαφή τεκμηρίωση του σκεπτικού της αναθέτουσας αρχής.
3. Συμμετοχή τρίτων χωρών: Το πλαίσιο ευρωπαϊκής προτίμησης, οικοδομημένο πάνω στη νομολογία Kolin και Qingdao, δημιουργεί ένα περισσότερο διαβαθμισμένο σύστημα πρόσβασης στην αγορά. Το εργαλείο Access2Markets αναμένεται να αποκτήσει κρίσιμη πρακτική σημασία, καθώς η διεθνής «κάλυψη» θα πρέπει να εξετάζεται σε επίπεδο συγκεκριμένης διαδικασίας και όχι μόνο βάσει της χώρας καταγωγής του προσφέροντος.
4. Ασφάλεια και επαγγελματική επιμέλεια: Ζητήματα ασφάλειας εφοδιασμού, κυβερνοασφάλειας, υπεργολαβικών αλυσίδων και εξάρτησης από τρίτες χώρες αποκτούν πλέον σαφή κανονιστική διάσταση, ιδίως στις συμβάσεις που παρουσιάζουν κινδύνους ασφάλειας ή συνδέονται με κρίσιμες οντότητες και υποδομές. Η ακριβής έκταση κάθε υποχρέωσης θα πρέπει να εξετάζεται με βάση το είδος και το αντικείμενο της συγκεκριμένης σύμβασης.
5. Ψηφιακή ετοιμότητα: Η ηλεκτρονική υπηρεσία επιλεξιμότητας και η αρχή άπαξ θα απαιτήσουν επένδυση σε ψηφιακά επαγγελματικά διαπιστευτήρια και δυνατότητες διαλειτουργικότητας. Η πρόταση προβλέπει ότι ο Κανονισμός θα αρχίσει να εφαρμόζεται δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος του, διάστημα που θα είναι κρίσιμο για την τεχνική και οργανωτική προετοιμασία των εμπλεκομένων.
6. Στρατηγική Δικαιωμάτων Διανοητικής Ιδιοκτησίας στις καινοτόμες διαδικασίες: Η εκ προοιμίου διατήρηση των ΔΙΚ από τους οικονομικούς φορείς στις διαδικασίες καινοτομίας αναδιαμορφώνει την εμπορική εξίσωση για τις δημόσιο-ιδιωτικές συνεργασίες στον τομέα της καινοτομίας. Οι αναθέτουσες αρχές θα πρέπει, παράλληλα, να σχεδιάζουν με ιδιαίτερη προσοχή το εύρος των αδειών χρήσης που χρειάζονται για τη λειτουργία, συντήρηση, προσαρμογή και μελλοντική αξιοποίηση των παραδοτέων, καθώς και τις εξαιρετικές περιπτώσεις στις οποίες μπορεί να δικαιολογείται διαφορετική κατανομή της κυριότητας των δικαιωμάτων.

Το PPA δεν έχει υιοθετηθεί ακόμα, αλλά αποτελεί πρόταση της Επιτροπής η οποία θα εξεταστεί από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της Ε.Ε. στο πλαίσιο της συνήθους νομοθετικής διαδικασίας. Συνεπώς, το τελικό κανονιστικό πλαίσιο μπορεί να αποκλίνει ουσιωδώς από το κείμενο που αναλύεται στο παρόν άρθρο. Για τον λόγο αυτό, η παρακολούθηση της νομοθετικής πορείας του PPA καθίσταται ήδη ουσιώδες μέρος της προετοιμασίας τόσο των Αναθετουσών Αρχών όσο και των οικονομικών φορέων και των νομικών τους συμβούλων.

[1] Ευρωπαϊκή Επιτροπή, «Proposal for a REGULATION OF THE EUROPEAN PARLIAMENT AND OF THE COUNCIL on public contracts and concessions, repealing Directives 2014/23/EU, 2014/24/EU and 2014/25/EU, and amending Regulations (EC) No 1370/2007, (EU) 2023/1542, (EU) 2024/1157, (EU) 2024/1252, (EU) 2024/1735, (EU) 2024/1781, (EU) 2024/2847, (EU) 2024/3110 and (EU) 2025/40, and Directives 2008/98/EC, (EU) 2019/882, (EU) 2022/2381, (EU) 2023/1791 and (EU) 2024/1760 (Public Procurement Act)», COM(2026) 590 final, 09/09/2026

[2] PPA, Άρθρο 34

[3] PPA, Άρθρο 36

[4] PPA, Άρθρα 41–45

[5] ΔΕΕ, Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret, C-652/22, ECLI:EU:C:2024:910, 22/10/2024

[6] ΔΕΕ, CRRC Qingdao Sifang and Others, C-266/22, ECLI:EU:C:2025:178, 13/03/2025,

[7] PPA, Άρθρο 128

[8] PPA Άρθρο 133

[9] PPA, Άρθρα 134–135

Η ένταξη της Βασιλικής στο δυναμικό μας ενισχύει περαιτέρω τη διαρκή δέσμευσή μας για την παροχή νομικών υπηρεσιών υψηλού επιπέδου και ουσιαστικής υποστήριξης προς τους πελάτες μας.

Είμαστε βέβαιοι ότι η νομική της κατάρτιση, η επαγγελματική της συνέπεια και η αφοσίωσή της στη δικηγορία θα συμβάλουν ουσιαστικά στο έργο και στην εξέλιξη του γραφείου μας.

Καλωσορίζουμε θερμά τη Βασιλική στην οικογένεια του SGKLegal και της ευχόμαστε μια δημιουργική και επιτυχημένη πορεία μαζί μας!

Το νέο κρατικό σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης (credit scoring) δημιουργεί ένα νέο πεδίο συνάντησης του χρηματοπιστωτικού δικαίου, της προστασίας προσωπικών δεδομένων και της αλγοριθμικής λήψης αποφάσεων.

Με αφορμή τις πρόσφατες εξελίξεις, συζητήσαμε στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων 104,9 τι ακριβώς προβλέπει το νέο πλαίσιο και ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειές του για πολίτες και επιχειρήσεις.

Τι είναι το κρατικό credit scoring;

Το νέο σύστημα επιτρέπει την παραγωγή Πιστοληπτικής Αξιολόγησης με βάση οικονομικά δεδομένα και στοιχεία σχετικά με τη συναλλακτική συμπεριφορά έναντι του Δημοσίου.

Η σημαντική αλλαγή βρίσκεται στο γεγονός ότι η επεξεργασία δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή οφειλών. Το σύστημα αξιοποιεί αλγοριθμικά μοντέλα και τεχνικές machine learning με σκοπό την εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου και της πιθανότητας μελλοντικής αθέτησης οικονομικών υποχρεώσεων.

Credit scoring και social scoring δεν είναι το ίδιο

Μία από τις βασικές διακρίσεις που πρέπει να γίνουν στη δημόσια συζήτηση είναι εκείνη μεταξύ credit scoring και social scoring.

Το πρώτο αποσκοπεί στην εκτίμηση της πιστοληπτικής ικανότητας ενός προσώπου βάσει οικονομικών δεδομένων. Το δεύτερο αφορά μια πολύ ευρύτερη αξιολόγηση της συμπεριφοράς ή των προσωπικών χαρακτηριστικών ενός ατόμου, η οποία μπορεί να επηρεάζει την πρόσβασή του σε υπηρεσίες ή κοινωνικές ευκαιρίες.

Το ελληνικό σύστημα, όπως έχει θεσπιστεί, αφορά πιστοληπτική και οικονομική αξιολόγηση και δεν συνιστά σύστημα γενικής κοινωνικής βαθμολόγησης.

Η ουσιαστική «κόκκινη γραμμή», ωστόσο, είναι να αποτραπεί στο μέλλον η επέκταση μιας πιστοληπτικής βαθμολογίας σε σκοπούς διαφορετικούς από εκείνους για τους οποίους δημιουργήθηκε.

Προσωπικά δεδομένα, GDPR και αλγόριθμοι

Η δημιουργία ενός τέτοιου συστήματος εγείρει σημαντικά ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων.

Κρίσιμα ερωτήματα είναι:

• ποια ακριβώς δεδομένα χρησιμοποιούνται,
• για πόσο χρόνο διατηρούνται,
• ποιος αποκτά πρόσβαση σε αυτά,
• πόσο διαφανής είναι ο τρόπος παραγωγής της βαθμολογίας,
• πώς μπορεί ένας πολίτης να διορθώσει εσφαλμένα δεδομένα,
• και σε ποιο βαθμό μια αλγοριθμική αξιολόγηση μπορεί να επηρεάζει σημαντικές αποφάσεις για το ίδιο το πρόσωπο.

Το ενωσιακό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων, και ιδίως ο GDPR, θέτει αυξημένες απαιτήσεις όταν η αυτοματοποιημένη επεξεργασία μπορεί να έχει σημαντικές συνέπειες για το άτομο.

Παράλληλα, η ενωσιακή πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act) αντιμετωπίζει τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας φυσικών προσώπων ως συστήματα ιδιαίτερα αυξημένου κινδύνου, με αντίστοιχες απαιτήσεις διακυβέρνησης, ελέγχου και διαφάνειας.

Η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα

Ένα αποτελεσματικό σύστημα πιστοληπτικής αξιολόγησης μπορεί να έχει πραγματικά οφέλη: καλύτερη εκτίμηση του πιστωτικού κινδύνου, περιορισμό του υπερδανεισμού και ενδεχομένως ευκολότερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση για πρόσωπα που δεν διαθέτουν εκτεταμένο τραπεζικό ιστορικό.

Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι επομένως να αντιμετωπίζεται η τεχνολογία ως απειλή.

Το ζητούμενο είναι να υπάρχουν σαφής σκοπός, αναλογικότητα, διαφάνεια, δυνατότητα αμφισβήτησης, ανθρώπινος έλεγχος και αποτελεσματικές εγγυήσεις έναντι της κατάχρησης.

Το FORESIGHT είναι ερευνητικό έργο χρηματοδοτούμενο από το πρόγραμμα Horizon Europe, με αντικείμενο την ανάπτυξη προηγμένων τεχνολογικών λύσεων για την ενίσχυση της πολιτικής προστασίας και της αντιμετώπισης καταστροφών. Στο επίκεντρο του έργου βρίσκονται τεχνολογίες όπως drones, αισθητήρες, συστήματα απεικόνισης και εργαλεία υποστήριξης επιχειρησιακής επίγνωσης και συντονισμού.

Κατά τη διάρκεια του workshop, η κοινοπραξία προετοιμάστηκε για τις επόμενες φάσεις του έργου μέσα από ένα Table-Top Exercise, το οποίο προσομοίωσε τη διαχείριση ενός μεγάλου περιστατικού αστικής και δασικής πυρκαγιάς. Η άσκηση είχε ως στόχο την αξιολόγηση και περαιτέρω προετοιμασία των τεχνολογικών λύσεων του έργου, ενόψει των μελλοντικών δοκιμών πεδίου.

Ο Στέργιος Κωνσταντίνου συμμετείχε στο workshop εκπροσωπώντας την MPLegal, η οποία έχει την ευθύνη της νομικής υποστήριξης του έργου. Στο πλαίσιο αυτό, η συμβολή μας εστιάζει στην ενσωμάτωση κοινωνικών, ηθικών και νομικών απαιτήσεων, καθώς και ζητημάτων privacy και security, στην ανάπτυξη και δοκιμή των τεχνολογιών του FORESIGHT.

Η υπεύθυνη αξιοποίηση καινοτόμων τεχνολογιών στον τομέα της πολιτικής προστασίας προϋποθέτει όχι μόνο τεχνική αποτελεσματικότητα, αλλά και συμμόρφωση με το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο, διαφάνεια, αναλογικότητα, ασφάλεια και σεβασμό στα θεμελιώδη δικαιώματα.

Η συμμετοχή στο workshop αποτέλεσε μια σημαντική ευκαιρία για ανταλλαγή απόψεων μεταξύ των εταίρων, των τεχνικών ομάδων και των εμπλεκόμενων φορέων, συμβάλλοντας στην προετοιμασία των επόμενων σταδίων του έργου και στην περαιτέρω ενίσχυση της υπεύθυνης και αξιόπιστης τεχνολογικής καινοτομίας στον τομέα της πολιτικής προστασίας.

Το άρθρο εξετάζει το νομικό πλαίσιο που διέπει την πολιτική επικοινωνία όταν χρησιμοποιούνται προσωπικά δεδομένα, με αφορμή την υπόθεση του «email-gate», την Απόφαση 16/2024 της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, τις πρόσφατες δικαστικές εξελίξεις και την πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/900 για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφημιστικής προβολής.

Η βασική θέση του άρθρου είναι ότι η πολιτική επικοινωνία δεν αποτελεί άτυπη επικοινωνία χωρίς κανόνες. Κάθε πολιτικό πρόσωπο, κόμμα ή φορέας που χρησιμοποιεί προσωπικά δεδομένα για την αποστολή πολιτικών μηνυμάτων οφείλει, πριν από οποιαδήποτε αποστολή, να μπορεί να τεκμηριώσει:

• από ποια πηγή προέρχονται τα δεδομένα και αν η πηγή αυτή είναι νόμιμη,
• ποια νομική βάση έχει επιλεγεί και τεκμηριωθεί πριν από την επεξεργασία,
• αν ο αποδέκτης έχει ενημερωθεί για την ταυτότητα του αποστολέα, τον σκοπό της επικοινωνίας, την πηγή των δεδομένων και τα δικαιώματά του,
• αν υπάρχει εύκολος και αποτελεσματικός μηχανισμός εναντίωσης ή διαγραφής.

Μετά το «email-gate», η συμμόρφωση στην πολιτική επικοινωνία δεν είναι πλέον ζήτημα καλής πρακτικής. Είναι ζήτημα νομικής ευθύνης, με πιθανές διοικητικές, ποινικές και αποζημιωτικές συνέπειες.

Μπορείτε να διαβάσετε το πλήρες άρθρο στο εδώ.

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στο νέο θεσμικό πλαίσιο του Ν. 5256/2025, στη χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης για την καταγραφή παραβάσεων, στις απαιτήσεις συμμόρφωσης του ΓΚΠΔ και του AI Act, καθώς και στα κρίσιμα ζητήματα διαφάνειας, λογοδοσίας και προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Η αξιοποίηση τεχνολογιών επιτήρησης στον δημόσιο χώρο αναδεικνύει τη σημασία της ισορροπίας μεταξύ οδικής ασφάλειας, τεχνολογικής καινοτομίας και αποτελεσματικής προστασίας των δικαιωμάτων και ελευθεριών των πολιτών.

Ευχαριστούμε θερμά τη Homo Digitalis για την πρόσκληση και την εξαιρετική διοργάνωση, καθώς και όλους τους συμμετέχοντες για τον ουσιαστικό διάλογο.

Το αντικείμενο της απόφασης

Η υπόθεση αφορούσε τη δημοσίευση ψευδούς αγγελίας με χρήση προσωπικών δεδομένων χωρίς συγκατάθεση. Το ΔΕΕ κλήθηκε να διευκρινίσει κατά πόσον ο διαχειριστής πλατφόρμας μπορεί να θεωρηθεί υπεύθυνος επεξεργασίας και ποιες υποχρεώσεις υπέχει σε τέτοιες περιπτώσεις.

Βασικά σημεία

Η απόφαση:

• διευρύνει την έννοια του υπευθύνου επεξεργασίας, αναγνωρίζοντας ότι οι πλατφόρμες μπορούν να θεωρηθούν από κοινού υπεύθυνοι επεξεργασίας με τους χρήστες τους,
• εξειδικεύει το περιεχόμενο των υποχρεώσεων των άρθρων 24, 25 και 32 ΓΚΠΔ,
• εισάγει ενισχυμένες προληπτικές (ex ante) υποχρεώσεις συμμόρφωσης,
• και αποκλείει την επίκληση των απαλλαγών ευθύνης των ενδιάμεσων παρόχων (hosting safe harbour) στο πεδίο εφαρμογής του ΓΚΠΔ.

Πρακτικές επιπτώσεις

Η απόφαση σηματοδοτεί μια ουσιαστική μετατόπιση από το παραδοσιακό μοντέλο notice-and-takedown προς ένα πλαίσιο ενεργητικής συμμόρφωσης.

Στην πράξη, οι πάροχοι ψηφιακών υπηρεσιών καλούνται να:

• ενσωματώνουν μηχανισμούς privacy by design ήδη από το στάδιο σχεδιασμού των υπηρεσιών τους,
• εφαρμόζουν συστήματα εντοπισμού και διαχείρισης περιεχομένου που ενδέχεται να περιλαμβάνει προσωπικά δεδομένα,
• ενισχύουν τις διαδικασίες ταυτοποίησης χρηστών και διαχείρισης κινδύνου,
• επανεξετάσουν τη συνολική τους στρατηγική συμμόρφωσης με τον ΓΚΠΔ.

Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να επηρεάσει ιδίως marketplaces, πλατφόρμες περιεχομένου και παρόχους ψηφιακών υπηρεσιών ευρύτερα.